Toekomst rk kerk: krimp en conservatisme
Redactie Religie en Filosofie, Trouw, 05-06-08

Door de huidige crisis zal de rk kerk voor het eerst haar dominante positie in Europa kwijtraken. Wereldwijd gezien wordt de kerk van Rome conservatiever en heeft ze vooral aanhangers buiten het Westen.

Op het internationale congres van de Faculteit Katholieke Theologie in Tilburg schetste godsdienstsocioloog Staf Hellemans hoe de kerk uit de huidige crisis zal komen. Kleiner vooral, en met meer concurrenten. De rk kerk beperkt zich tegenwoordig vooral tot haar kerntaak. In het verleden bezorgden katholiek onderwijs en katholieke gezondheidszorg de kerk een stevige positie in de samenleving. Tegenwoordig houdt de kerk zich bijna alleen met het geloof bezig en ook dat zorgt voor krimp.

Godsdienstsocioloog Hellemans liet zien dat de kerk in het verleden juist gedijde door een crisis. Zo paste de rk kerk zich na de Franse Revolutie snel aan de industriële samenleving aan, die toen ontstond. Zelfs heeft de kerk wel vooropgelopen bij moderne ontwikkelingen. De rk kerk was de eerste massabeweging op wereldschaal die gebruik maakte van de media voor het uitdragen van de boodschap. De kerk maakt nu de overgang naar wat Hellemans ’keuze-katholicisme’ noemt. Deze nieuwe vorm van katholicisme past bij de moderne samenleving waarin burgers zelf hun keuze maken.
De kerk heeft daarbij vele concurrenten, van niet-christelijke godsdiensten tot sektes.

De Faculteit Katholieke Theologie (FKT) kwam na de oprichting ervan, een jaar geleden, negatief in het
nieuws door de selectie van medewerkers op grond van hun loyaliteit aan de kerk. Met dit congres wil de theologische faculteit laten zien dat ze haar wetenschappelijke opdracht serieus neemt en oog heeft voor moderne ontwikkelingen, zei prof. Panc Beentjes, hoogleraar Oude Testament en organisator van het congres. Het congres is onderdeel van het tachtigjarig bestaan van de Universiteit
Tilburg. Die heeft alle faculteiten geld gegeven om een internationaal congres te organiseren rond
het thema Europa. De FKT wil met deze bijeenkomst laten zien welke kant de rk kerk op gaat, terwijl traditie en moderne ontwikkelingen het instituut verschillende richtingen uit sturen.

De kerkhistoricus Wilhelm Damberg, verbonden aan de Ruhr-universiteit in Bochum, liet zien dat katholieke gelovigen in de jaren vijftig al braken met gewoontes en gebruiken zoals biechten en dagelijks kerkbezoek. Volgens Damberg heeft de rk kerk nog steeds trekken die goed passen in de huidige tijd. Zo zijn er evenementen, zoals de Wereld Jongerendagen, en is de rk kerk een supranationaal instituut. Dankzij christendemocratische partijen heeft de rk kerk in Europa nog steeds stevige politieke invloed. Over de interne organisatie is Damberg minder optimistrisch. Net als in Nederland worden ook in Duitsland parochies samengevoegd tot grote verbanden. Hij heeft zijn twijfels of deze parochienetwerken genoeg stevigheid bieden voor de toekomst.

Voor het eerst komt de rk kerk slechter uit een crisis. Ze raakt haar dominante positie kwijt, concludeert godsdienstsocioloog Hellemans.

Bron: Dagblad Trouw.