Filmkritiek: Beyond Fitna gaat kort door de bocht
Frank G. Bosman, Katholiek Nederland.nl, 30-05-08

Gisteren kwam de langverwachte islamitische reactie op de ‘Wildersfilm’ Fitna uit. De film Beyond Fitna is gemaakt door Iraanse religieuze studenten en is op diverse websites te zien en te downloaden. De Iraanse filmmakers zetten Iran neer als een welvarende, moderne natie, de islam als een vredelievende godsdienst en het Westen als een joods-christelijk leger dat onder president George W. Bush de kruistochten van weleer wil afmaken. Helaas laten de makers inhoudelijk nogal wat steekjes vallen.

Substitutietheologie

De film bestaat uit vier delen. In het eerste (korte) deel wordt een historische continuïteit gesuggereerd tussen Mozes (jodendom), Jezus (christendom) en Mohammed (islam). Daarmee wordt gerefereerd aan het aloude islamitische idee dat de islam de beide ‘moederreligies’ - Jodendom en Christendom - heeft ‘vervangen’ (‘substitutietheologie’) en dat Mohammed het ‘zegel’ is op alle voorafgaande profeten. De uit de Koran geciteerde teksten worden vergezeld van beelden uit de film The Ten Commandments (uit 1956, met Charlton Heston in de rol van Mozes) en de The Messenger of God (1977, met Anthony Quinn in de rol van Mohammeds oom) van Moustapha Akkad. De Syrisch-Amerikaanse regisseur Akkad (1930 – 2005) is vooral bekend van de horrorfilmserie Halloween. Saillant detail is dat hij op 9 november 2005 omkwam bij een bomaanslag in de Jordaanse stad Amman. De aanslag werd opgeëist door Al-Qaeda (sic!).

Reclamefilmpje

Het tweede deel van de film bestaat uit een montage van beelden van het moderne Iran. De compilatie lijkt zo weggelopen uit een commercial: Visit beautiful Iran of iets dergelijks. Iran wordt neergezet als een moderne samenleving waar lachende mannen en gesluierde vrouwen in perfecte harmonie samenleven en werken. Als klap op de vuurpijl wordt ook een joodse familie die het Pesach-maal viert opgevoerd, tezamen met christenen die in alle rust en vrijheid de eucharistie vieren. De boodschap is duidelijk: onder de islam bestaat grote religieuze tolerantie, misschien nog wel meer dan in het zogenaamde ‘Vrije Westen’. Ook worden er knappe Europese vrouwen getoond die gesluierd en onder de titel ‘Europese nieuwe moslims’ vertellen over hun overstap naar de islam. De profeet wordt geciteerd: “The best among my people are those who respect their wives most.” Dat deze schets van het moderne Iran enige nuancering behoeft, staat natuurlijk vast.

Islamitische wetenschap

In de volgende gedeelte wordt de avant garde van de (middeleeuwse) moslimwetenschap opgevoerd: onder andere Jaber-Ibn Hayan (chemicus/alchemist, 721 - 815), Zakarīya Rāzi (filosoof-arts, 865 - 925) en de in Europese filosofie en theologie zo vooraanstaande Avicenna (980 - 1037). Wie ontbreekt is de andere grote invloedrijke Arabische filosoof Averroes  (1126 - 1198). Op zich is dat echter wel te begrijpen, want diens orthodoxie wordt door conservatieve moslims nogal in twijfel is getrokken.

Sociaalpsychologie

Ook de Franse sociaalpsycholoog Gustave le Bon (1841 - 1931) wordt door de filmmakers opgevoerd. “Tot de 15e eeuw durfden Westerse geleerden hun wetenschappelijke claims niet te uiten zonder dat deze werden gesteund door moslimgeleerden,” zou hij hebben gezegd. Wederom is de keuze voor deze geleerde opmerkelijk te noemen, net als de keuze voor de regisseur Akkad. Adolf Hitler, die later in de film even figureert, maakte voor zijn boek Mein Kampf gebruik van de theorieën rond massapsychologie van Le Bon. Het gedeelte wordt afgesloten met de constatering dat toen Galileo Galilei (1564 -1642) zijn theorieën over de aarde en de zon moest berouwen vanwege een kerkelijke ban, de moslims hier al vierhonderd jaar eerder achter waren gekomen.

Genocide

In het vierde deel komt Beyond Fitna bij zijn eigenlijke kern uit: de genocide op miljoenen moslims door het joods-christelijke Westen. Het gedeelte begint met de tekst: “Islam does not at all admit genocide to expand religion (...) Jihad in islam is for self defense”. Tegenover dit vreedzame beeld van een louter defensieve islam worden beelden gezet van agressors als Adolf Hitler, George W. Bush en diverse Amerikaanse dominees en priesters die zich uitlaten tegen de islam ten faveure van het jodendom. Daaraan gekoppeld wordt het geweld van Israël (gepersonifieerd door oud-premier Ariel Sharon) en Amerika tegen de moslims in Libanon, Palestina, Irak (met name de mishandeling in de Abu Graib-gevangenis), Afghanistan, Guantanamo Bay en Kosovo. Pro-joodse christenen worden weggezet als Zionist-Christian soldiers, en videomateriaal van Westers oorlogsmaterieel wordt doorsneden met beelden van de historische kruistochten. Zoals te verwachten komt het geweld steeds van één kant: van de christenen en de joden. Helaas wordt onvermeld gelaten het geweld van moslims tegen andere bevolkingsgroepen in bijvoorbeeld Kosovo, als ook de martelingen in de Abu Graib-gevangenis onder het regime van Saddam Hussein.

Monsterverbond voor wereldheerschappij

Op de achtergrond kun je haast de infame Protocollen van de Ouderen van Zion horen, die spreken van een wereldwijd monsterverbond van joden om de wereldheerschappij over te nemen. De Iraanse filmmakers verbreden dit front tegen de islam door ook christenen erbij te betrekken. Het geweld van de joden en christenen wordt nog eens bijbelse gefundeerd door het citeren van een vers uit Deuteronomium, een boek dat beide religies delen: “Maar daarbinnen, in de steden van het land dat de HEER, uw God, u als grondgebied zal geven, mag u geen mens in leven laten” (20;16). Dit gedeelte van de film wordt afgerond met een sequentie bloederige beelden, die lijkt op die in Fitna: huilende moeders, opengereten baby’s, verkrachte vrouwen.

Xenofoob

De film Beyond Fitna is net zo xenofoob, eenzijdig en manipulatief als zijn voorganger Fitna van Geert Wilders. Ook in de combinatie tussen heilige teksten en tv-beelden, die op een PowerPoint-achtige manier bij elkaar gezet zijn, lijken ze sterk op elkaar. Toch is toon van Beyond Fitna gevaarlijker dan zijn voorganger. De film Fitna heeft in het Westen vooral veel negatieve reacties gekregen: eenzijdig, geklungel en onaantrekkelijk als ‘bewijsmateriaal’ voor een oorlog tegen de ‘islamisering van Europa’. De film Beyond Fitna is als antwoord op Fitna weliswaar gericht op het Westen, maar zal ook in de islamitische wereld veel bekeken worden. Door het gegoochel met jaartallen, citaten, wetenschappers, oude en nieuwe beelden ontstaat een beeld van een wereldwijde samenzwering van joden en christenen tegen de vreedzame religie die islam is, en wordt gesuggereerd dat de oorlogen in Irak en Afghanistan feitelijk een voortzettingen zijn van de Middeleeuwse Kruistochten.

Monolithisch theïstisch blok

Te vrezen valt dat veel moslims zich door deze film gesterkt zullen voelen in hun toch al aanwezige afkeer van joden en christenen. De vele verschillen en ruzies tussen de twee religies en tussen de fracties binnen de religies wordt geheel achterwege gelaten, net zoals trouwens Fitna dat ook al doet. Het Westen wordt als één groot theïstisch blok neergezet, waarbij totaal wordt voorbijgegaan aan secularisatie en de scheiding tussen kerk en staat. De Iraanse makers hebben kennelijk in de verste verten niet door waar het bij de door hen zo vervloekte Verlichting eigenlijk om draait.

Potentieel levensgevaarlijk

Al met al is het uit sociologisch oogpunt een interessante film, maar een cinematografisch gezien net zo slechte als Fitna. De film heeft echter een potentieel levensgevaarlijk lading omdat het ’t al aanwezige antisemitisme en antichristelijke sentimenten in het Oosten zal aanwakkeren. Natuurlijk is niet elke moslim anti-joods en antichristelijk, maar het is toch spijtig dat de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad het voorbeeld van zijn Nederlandse collega premier Jan-Peter Balkenende niet heeft gevolgd door bij herhaling te verkondigen dat Beyond Fitna op geen enkele manier de mening van de Iraanse regering of het Iraanse volk vertegenwoordigt. Een gemiste kans?

Drs. Frank G. Bosman is theoloog en filmkenner. Hij is werkzaam voor de Faculteit Katholieke Theologie, Universiteit van Tilburg.

Bron: KatholiekNederland.nl.