’De paus laat die boze preek zeker uit Wenen invliegen’
Redactie religie & filosofie, Trouw, 25-03-08

Paul van Geest heeft nog niets gezien van de nieuwe Augustinus-preken. Maar de hoogleraar patristiek aan de Faculteit Katholieke Theologie van de UvT en aan de VU popelt wel om ze te gaan lezen.

Waar valt het meeste nieuws te verwachten?

"Dat zit in s. Erfurt 5, de preek over Marcellinus. Die heeft ongetwijfeld toegevoegde waarde. Marcellinus was niet alleen martelaar, hij was ook paus en net als Augustinus een bekeerde heiden. Deze preek is, verwacht ik, heel fel van toon.”

Waarom?

"Zijn hele leven zat Augustinus middenin de ’Donatistenstrijd’. Hij verzette zich tegen de donatisten, die vonden dat je heiligheid kon verwerven door rituelen. Zij zagen hun kerk als de ark van Noach, waarin alleen zij gered waren. Ze waren dus isolationistisch en naar binnen gekeerd. Augustinus benadrukte het belang van de persoonlijke inspanning bij het heiligworden. Je moet je inspannen om een deel van een gemeenschap te worden, waarin mensen elkaar’heiligen , dan worden ze ontvankelijk
voor de genade. Augustinus zag de kerk ook veel meer als een universeel, wereldomspannend fenomeen en was tegen sektarisme.

De donatisten verweten Marcellinus een traditor te zijn. Iemand die, zoals veel christenen onder de vervolgingen deden, hun religieuze lectuur inleverden en een eed aan de heidense keizer zwoeren. Ik denk dat Augustinus het al prekend heel boos opneemt voor Marcellinus. Want die werd in 304 wel vermoord door keizer Diocletianus. Dus hoezo, een verkwanselaar van het geloof ?

Marcellinus was een man van het gezamenlijk geloven, niet van het ’ik’. De legende die Augustinus moet hebben gekend zegt namelijk dat Marcellinus en zijn broer de marteldood stierven onder het bidden van psalm132: ’Hoe goed is het als broeders samen te leven’. Dat de gemeenschap de weg naar God was, is een gedachte die Augustinus tot de grondslag maakte van zijn Regel, die richtinggevend werd voor het christendom. Wat Augustinus van de donatisten vindt, dat weten we al uit brieven aan bisschoppen, uit traktaten, maar we weten nog niet zo goed hoe de pastor van het kerkje in Hippo zijn gelovige volk mobiliseerde en bespeelde. Dat gaan we dus waarschijnlijk uit de preek over Marcellinus opmaken.”

Welk belang heeft die Donatistenstrijd?

"Augustinus verzette zich tegen de donatistische rituele heiligheidsgedachte. En hij vond ze dus ook een bedreiging van de eenheid van de kerk. Hij was soms zo fel dat je af en toe denkt dat het eigenlijk onder zijn niveau is, zo vaart hij tegen hen uit. Wat hij zeker niet beoogd heeft, is het gebruik dat later van zijn teksten is gemaakt: de Inquisitie rechtvaardigde haar gruwelijke praktijken tegen de ketters met een beroep op wat Augustinus tegen de donatisten had gezegd.”

En wat verwacht u van de andere preken?

"Die over Perpetua en Felicita kan wel eens een genuanceerder beeld leveren van wat Augustinus van vrouwen vond. Hij wordt vaak neergezet als een vrouwenhater maar dat was hij niet. De bereidheid tot het brengen van het hoogste offer, hun leven, bewijst dat deze vrouwen volgens Augustinus zelfs de ergste vijand overwinnen, al behoren ze tot het zwakke geslacht.”

De paus staat bekend als een Augustinuskenner. Wat vindt Benedictus van de openbaarmaking van de nieuwe preken?

"Hij is door niemand zo diepgaand beïnvloed als door Augustinus. Zodra de tekst verschijnt laat de paus de tekst vanuit Wenen invliegen, dat weet ik zeker.”

Bron: Trouw