'Groei aantal religies in moderne samenleving'
Redactie kerk, Nederlands Dagblad, 06-03-08

Het aantal religies zal waarschijnlijk nog verder toenemen in de moderne samenleving. ,,Nooit was de stichting van een nieuwe religie of religieuze variant immers gemakkelijker en nooit ging de verspreiding sneller.''

Deze verwachting spreekt Staf Hellemans uit in het boek Het christendom en de wereldreligies, dat gisteren is overhandigd aan Ernst Hirsch Ballin, minister van Justitie. Hellemans, hoogleraar godsdienstsociologie in Tilburg, schetst wat er in de nabije toekomst zou kunnen gebeuren in het religieuze landschap van de moderne samenleving. Bij de mogelijke opkomst van nog meer religies wijst hij erop dat mensen minder gebonden zijn aan een religie en gemakkelijker dan vroeger overstappen op een andere. ,,De concurrentie tussen religies zal verder toenemen, met meer dialoog én meer confrontaties als gevolg. We staan nog maar aan het begin van deze ontwikkeling.''

Of de concurrentie vreedzaam ('dialoog') dan wel hard ('confrontatie') verloopt, hangt volgens Hellemans af van hoe de samenleving zich ontwikkelt. ,,Een zachte samenleving met welvaart voor alle personen op wereldschaal biedt een goede basis voor meer dialoog. In een harde samenleving waarin personen en groepen op economisch, politiek en cultureel vlak met getrokken messen tegenover elkaar staan, is het waarschijnlijk dat ook religie in deze maalstroom meegezogen wordt en dat zij de scheidslijnen tussen de personen en groepen nog gaat verscherpen.''

Door de snelle modernisering van niet-westerse landen komt een einde aan de dominante positie van westerse religieuze en theologische ontwikkelingen. Deze kregen voorheen als vanzelf wereldwijde betekenis, doordat het Westen de wereld vijf eeuwen lang heeft gedomineerd. Binnen het christendom verschuift het zwaartepunt naar niet-westerse landen. Bovendien krijgen niet-westerse religies meer kans om te groeien. ,,De opkomst van de islam – met ongeveer twaalf procent van de wereldbevolking in 1900 naar twintig procent nu – vormt een indrukwekkend voorbeeld. Op termijn is het zelfs mogelijk dat meer westerlingen zich bij van oorsprong niet-westerse religies aansluiten, hetgeen een regelrechte omkering zou inhouden van de religieuze verhoudingen van de laatste vijf eeuwen.’’
Het is de vraag of de contacten tussen verschillende religies voornamelijk via geïnstitutionaliseerde en georganiseerde religies zal verlopen. Grotendeels waarschijnlijk wel, aldus Hellemans. ,,Maar er tekent zich ook een heel andere mogelijkheid af.’’ Als de samenleving vreedzaam blijft, zal de wereldwijde religieuze beleving zich individualiseren. Dit zou tot ,,een erosie van de afbakening tussen religies’’ kunnen leiden en een vermenging van religieuze elementen.

Het boek, uitgegeven door Van Gruting, werd gisteren op een symposium gepresenteerd door de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. Er komen, onder redactie van Judith Frishman en Staf Hellemans, verschillende wetenschappers aan het woord over ,,conflicten en gesprekken tussen het christendom en andere wereldreligies’’. Zo schrijft Anton Houtepen over protestantse theologie en de dialoog tussen religies. Hij signaleert dat de Protestantse Kerk in Nederland actief deelneemt in contactraden met moslims, hindoes en boeddhisten en uitermate actief is in het gesprek met de joden. Desondanks blijken er ,,telkens weer groeperingen die daar niet van gediend zijn’’. De emeritus hoogleraar doelt allereerst op ,,evangelicale en pentecostale bewegingen, die op veel plaatsen actief zijn en die in het algemeen grote afstand houden tot de islam en de Aziatische godsdiensten’’.

In geval van samenwerking of contact is ,,evangelisatie- en bekeringswerk’’ hun eerste oogmerk. Houtepen ziet echter ook het op niveau van de kerkleiding ,,de nodige aarzelingen’’. Hij voert aan dat reformatorische kerken in Nederland ,,ieder initiatief tot gezamenlijke eredienst of gebed, laat staan gezamenlijk getuigenis of vasten’’ afhouden, terwijl ,,de rooms-katholieken op dit punt gewoonlijk veel ruimhartiger denken’’.

Bron: Nederlands Dagblad