|
Blikvanger: Overal een mening over
Interview, Woord & Dienst, 14-11-11
Een nieuw seksspeeltje van Durex, de Europese Unie, een clip van Lady Gaga; cultuurtheoloog Frank Bosman (32) heeft er iets over te melden. Niet voor niets werd hij de meest spraakmakende theoloog van 2011.
 Die ochtend nog, op de kerkpagina van Trouw: een pakkend verhaal bij de dood van Apple-topman Steve Jobs. Bosman volgt met een positieve insteek de hartslag van de tijd en geeft, vooral in nieuwe media, zijn analyse en commentaar. Dat zouden meer theologen moeten doen.
Wat is een cultuurtheoloog?
“Na mijn afstuderen wilde ik verder in de wetenschap. De vraag rees welk onderdeel van de theologie ik tot mijn domein wilde maken. Ik heb altijd belangstelling gehad voor onze moderne cultuur. Kijkend naar reclame, films, videoclips, games zag ik veel religie, mystiek, spiritualiteit. Als dat mij zo opviel, waarom zou ik er dan niet mee doorgaan en er de rest van mijn leven aan wijden?
Ik beweeg mij in de katholieke traditie van Augustinus tot en met Moltmann, Tillich en Schillebeeckx. Zij stonden positief tegenover de moderne cultuur en namen haar serieus als vindplaats van het religieuze. Zij werden vaak cultuurtheologen genoemd. Ik gebruikte de term voor mijn vak, de media namen het over en voilá! Van een ‘ecclesiologisch dogmaticus’ worden journalisten niet warm. Bij een term als ‘cultuurtheoloog’ pakken ze direct hun pen. Zeker, het is ook een kwestie van marketing.”
U kunt zich overal mee bemoeien.
“Dat doe ik ook en het wordt mij verweten: Bosman heeft overal een mening over. Ik neem mijn maatschappelijke verantwoordelijkheid. Ik ben katholiek, academicus en werk aan de katholieke faculteit Tilburg. Als katholiek ben ik verantwoordelijk om mijn geloof niet onder de korenmaat te zetten, maar om het te laten schijnen. Als academicus ben ik verantwoordelijk om uit de veilige ivoren toren van de academie te komen en mijn kennis en denkkracht ter beschikking te stellen aan de hele samenleving. Als medewerker bij deze faculteit wil mijn faculteit en universiteit positief in de media neerzetten. Als cultuurtheoloog kan ik mij op vele terreinen manifesteren.”
Bijvoorbeeld?
“Ongeveer het gekste dat ik ooit deed, was een recensie over een nieuw seksspeeltje van Durex. Ik stond op hun verzendlijst en kreeg een persbericht over een nieuw product ‘Play with the devil’. Ik vroeg een bewijsexemplaar aan en analyseerde de verpakking, de slogan, het apparaat. Daarbij probeer ik om te beginnen mijn morele oordeel op te schorten. Eerst kijk en analyseer ik, en denk ik erover na, om pas het einde eventueel mijn morele opvatting te geven.
Durex gebruikt voor zijn reclamecampagne in 2011 een eeuwenoud verband tussen seks en zondigheid. Traditioneel was dat iets negatiefs, maar Durex draait het om en maakt het spannend. Zo’n speeltje geeft mij de kans om na te denken over seksualiteit en zondigheid. Hoe gingen de kerkvaders daarmee om? Hoe gaan de kerk en de samenleving om met seksualiteit?”
U noemt zich cultuuroptimist. Genoeg gelovigen die deze positie niet delen.
“Ik heb een ruimhartig scheppingsbegrip. Als God alles maakte wat bestaat, dan maakte hij indirect ook onze cultuur. Hij ontwierp ons zo, dat wij cultuur kunnen maken en ontwikkelen. Daar is God te vinden, en ook niet-God. In wat wij doen, licht God op. Wat wij doen, is gewild, gezegend, wordt gedragen door God. God houdt ons en onze cultuur in zijn hand. Wie ben ik om te zeggen dat die cultuur per definitie zondig is?
Christus kwam niet om een kerk of een sekte te redden, maar om de hele wereld te redden. Hij verloste alles wat met mens-zijn te maken heeft. Hij wees ons de weg hoe wij cultuur, techniek, technologie positief kunnen gebruiken om het koninkrijk te realiseren. Het is goed dat er treinen zijn, atoomtechnologie, internet. Maar je kunt er oorlog mee maken of vrede te stichten, mensen klein houden of mensen oprichten. Je kunt via internet mensen bedreigen en bedriegen of mensen samen brengen.”
Wij gaan de goede kant op?
“Je kunt van onze cultuur zeggen wat je wilt, maar wij wisten een derde wereldoorlog te voorkomen. Met pieken en dalen gaat het met de mensheid langzamerhand beter. Ik leef liever nu dan 100 jaar geleden. Levenskwaliteit, levensverwachting, gezondheid, communicatiemiddelen, gemak; het gaat allemaal beter. Oorlogsmisdadigers komen voor de rechter, op internationaal niveau wordt gesproken over wat moreel wel en niet kan.
Het Europese project behoedt ons voor een nieuwe oorlog. Ik ben voor de Verenigde Staten van Europa, een federaal Europa met een eigen vredesmacht. Landen en volkeren groeien naar elkaar toe. Dat brengt vrede, vrijheid, veiligheid en stabiliteit, het doet grenzen verdwijnen. Nee, de Europese Unie is het rijk van God niet. Maar van die positieve ontwikkelingen zou Jezus wel blij worden.”
Het kan ook fout gaan.
“Er is erfzonde. Wij worden geboren in een wereld, die het resultaat is van de inspanningen, ten goede en ten kwade, van iedereen die voor ons leefde. Wij leven in de vrede van onze voorouders. Maar ook met hun atoombom, hun vervuiling, honger in Afrika. Zonde is een mogelijkheid in ons menselijk bestaan.
Hoe de zonde in de wereld kwam? Of er ooit een tijd was dat kinderen zonder erfzonde geboren werden? Dat weet ik niet. Het schitterende verhaal van Adam en Eva en de appel moet je vooral niet als een historisch verslag lezen. Het enige dat ik kan bedenken is dat God de zonde toestaat als uiterste consequentie van onze vrije wil. Als God ons vrijgelaten heeft, hebben we ook de mogelijkheid om tegen hem te kiezen.
Ik zou het niet fijn vinden om in een God te geloven die zich voortdurend met onze zaken bemoeit. Ik geloof in een volwassen God die ons als volwassen mensen beschouwt. Hij gaf ons de middelen en maakte ons vrij. Als je in je hart kijkt, weet je wat het goede is. Mensen veroorzaakten de Tweede Wereldoorlog, God niet.’
Wat maakt u tot een katholieke theoloog?
“Dit is het huis waarin ik ben opgegroeid, hier weet ik de weg om ’s nachts zonder het licht aan te doen naar de badkamer te gaan. Ik voel me helemaal thuis in het katholicisme, de katholieke vleugel van het christelijke huis op het erf van God, waar ook andere huizen staan. Protestanten zijn mijn broeders en zusters in Christus. Dat lijkt een open deur, maar met de afnemende vanzelfsprekendheid van de oecumene is het goed om te herhalen. Over en weer zijn er helaas mensen die denken dat het huis van de ander niet op erf van God, maar op het erf van de duivel staat. Wij hebben samen deel aan het mystieke lichaam van de kerk die Christus is.
En de verschillen?
“Wij moeten beginnen te zeggen dat wij allemaal christenen zijn, geloven in de drie-ene God, geloven dat God ons geschapen en verlost heeft en ons voltooien zal. Vervolgens zijn er verschillen in klankkleur. De een houdt van een preek van drie kwartier met pepermuntje, de ander houdt van wijwater en wierook.
Zowel protestanten als katholieken zullen onderschrijven dat in brood en wijn Jezus werkelijk bij ons aanwezig is. Pas daarna komen de verschillen: hoe kan dat dan? Een van de denkmodellen, omarmd door het Vaticaan, is de transsubstantiatie van Thomas van Aquino. Maar dat is geen geloofsuitspraak, geen dogma. Ik geloof niet in transsubstantiatie. Ik geloof wel dat in brood en wijn Jezus aanwezig is. Dogmatisch zijn wij het eens en vervolgens blijven wij met elkaar discussiëren over hoe en wat precies.”
Bron: Kees Posthumus / Woord & Dienst
...
|
