|
Theoloog kan leren van films over Jezus
Artikel, Friesch Dagblad, 30-09-11
Jezus is veelvuldig in de film afgebeeld. Freek Bakker schreef er een boek over: “Laat theologen het medium van de film gaan gebruiken om hun ideeën uit te drukken.” Veel regisseurs gingen hen immers voor.
 Meer dan zestig films zijn er gemaakt over het leven van Jezus, van Der Galiläer (1917) tot Son of Man (2006). In zijn laatste boek Jezus in beeld. Een studie naar zijn verschijnen op het witte doek bespreekt de Utrechtse theoloog Freek Bakker er zestien. Tijdens een symposium van het departement Religiewetenschappen en Theologie (Universiteit Utrecht) en het instituut IIMO werd het boek aan de wereld gepresenteerd.
Historische vertellingen
De verfilming van het verhaal van Jezus Christus zijn even talrijk in aantal als in vormgeving en theologische boodschap. Het bekendste soort ‘Jezusfilms’ zijn de historische hertellingen: Der Galiläer (1917), The King of Kings (1927), The Greatest Story Ever Told (1965), Jesus of Nazareth (1977) en The Passion (2004). Ze zijn meestal gebaseerd op een mix van de vier evangeliën, maar soms ook op één specifieke tekst, zoals Il Vangelo secondo Matteo (1966) op Matteüs, Jesus (1979) op Lucas en Gospel of John (2003) op Johannes.
Actuele Jezusverhalen
Een andere categorie zijn de actualiserende verhalen over Jezus van Nazareth. Het bijbelse verhaal is uitgangspunt, maar wordt naar het heden verplaatst met alle gevolgen van dien. Denk aan films als Jesus Christ Superstar (1973), The Godspell (1973), Jesus of Montreal (1989) of The Son of Man (2006). Een aparte categorie zijn Jezusfilms die zich in het juiste tijdperk lijken af te spelen, maar die tegelijkertijd er allerlei elementen aan toevoegen buiten de bijbelse bronnen, zoals The Life of Brian (1979) en The Last Temptation of Christ (1988).
Emoties
In een beeldanalyse van enkele historische Jezusfilms laat filmwetenschapper Heidi de Mare zien dat de filmmakers commentaar geven op het lijdensverhaal. Ze doen dat door de camera te richten op de omstanders. In de gezichten van Jezus’ omstanders – apostelen, Maria, soldaten – zijn de uitdrukkingen van de filmkijker te zien. “De figuranten spiegelen de emoties voor aan het kijkende publiek. Ze geven ons kijktips: wat moeten we voelen als we kijken.”
Betekenis van het christendom
Sylvain de Bleeckere (Universiteit van Hasselt) gaat in op de theologie van deze films. “Jezusfilms scheppen een forum waarop regisseurs en kijkers samen kunnen discussiëren over de betekenis van het christendom in onze tijd. En dat buiten de kerken om. Vooral 9/11 heeft deze discussie een enorme impuls gegeven.” De hoogleraar gebruikt twee contrasterende films The Nativity Story (Heartwick, 2006) en The Passion of the Christ (Gibson, 2004) om dit te illustreren. Intrigerend bovendien is te weten dat Heartwick op Gibsons film reageert.
Mensbeeld
In the Passion staan “mens en God op voet van scheiding”, terwijl in The Story God en mensen vooral goed weten samen te werken. Gibsons film is cultuursceptisch en apologetisch, bedoeld om de waarheid van het christendom te verdedigen in onze god-loze samenleving en om ‘lauwe’ gelovigen op te roepen tot nieuwe, vurige devotie. De film van Heartwick heeft een veel milder mensbeeld, en daarmee – paradoxaal genoeg – een zachter godsbeeld. De wreedheid komt immers van de wrede koning Herodes en wordt niet – zoals bij Gibson – van Gods wegen gesanctioneerd.
Opstanding
Auteur Bakker zoemt vervolgens in op één specifiek element in de Jezusfilms, de opstanding. Verwijzend naar de kritische theoloog stelt hij dat “de opstanding altijd een van de grootste uitdagingen van het christelijk geloof was en is.” Hoe geef je die opstanding nu filmisch weer? De katholieke theoloog Reinhold Zwick pleit voor een symbolische voorstelling van de opstanding, terwijl zijn collega Thomas Langkau voorstelt om de opstanding überhaupt niet af te beelden. “Zoals Mohammed afgebeeld wordt in de film The Messenger, namelijk in het geheel niet.”
Films als The Greatest Story en Il Vangelo houden zich aan deze theologische ‘oplossing’. Film als The King of Kings en The Passion hebben daar dan weer geen enkele moeite de verrezen Christus frontaal af te beelden. De film Godspell visualiseert het weer anders: “Jezus is opgestaan in de harten van zijn leerlingen, die dansend door de wereld trekken.” Bakker vat zijn conclusies over ‘zijn’ Jezusfilms samen met een oproep aan al zijn collega’s: “Laat theologen het medium van de film gaan gebruiken om hun ideeën uit te drukken.” Veel regisseurs gingen hen voor.
Freek Bakker ‘Jezus in beeld. Een studie naar zijn verschijnen op het witte doek’, Van Gruting: Westervoort,
isbn 9789075879551, € 26.
Bron: Dit artikel is gepubliceerd in het Friesch Dagblad.
...
|
