|
Kop
Interview, Reformatorisch Dagblad, 23-02-11
Reli-games lijken de laatste jaren een nieuwe trend te worden in de wereld van de computerspellen. Maar zijn de games eigenlijk wel religieus?
 Fallout 3, Bioshock, Half-Life en Adam’s Venture. Het zijn spellen die te vinden zijn in de goed gesorteerde winkel. De spelschijfjes zijn er in versies voor de computer of met spelconsoles en handhelds als Nintendo, Playstation en X-box. Ze worden door tienduizenden mensen over de hele wereld verkocht en staan kwalitatief hoog aangeschreven. Het genre vormt zo’n 5 procent van de totale markt. Het zijn reli-games, computerspellen met een religieuze lading.
Religieuze taal is de gamewereld niet onbekend. Woorden als god, goddess, armageddon, Eden, karma, good and evil zijn bekende thema’s waaraan een spel kan worden opgehangen. De spelmakers spelen leentjebuur met religie. Christelijke symbolen of thema’s worden verhaspeld om te passen binnen de strategie van het spel.
De reli-games prijzen zichzelf zelden aan als religieus. Op de voor- en achterkant van de verpakking staan ronkende zinnen die de cover van elke computergame sieren. De spellen verleiden tot actie, avontuur, risicovolle opdrachten en een confrontatie met tegenstanders.
Wie het gebruik van geweld als hoogste norm stelt, moet concluderen dat reli-games geen verantwoord genre in de pc-ontspanning is. Fallout 3, Bioshock en Half-Life zijn ronduit gewelddadige spellen waarbij de hoofdpersoon anderen af moet schieten en waarbij rondvliegende ledematen en bloedspetters op het scherm geen uitzondering vormen. Krachttermen kraken wel eens uit de speakers. En sommige reli-games hebben een klassiek einde: de speler is letterlijk over lijken gegaan om overwinnaar te worden. Daarmee past een discussie over reli-games naadloos bij die van Lord of the Rings of Harry Potter, ooit verhit gevoerd in deze krant.
Ornamenteel karakter
Maar daar is de kous niet mee af, vindt drs. Frank G. Bosman, rooms-katholiek cultuurtheoloog bij de Universiteit van Tilburg. Hij zoekt naar religieuze uitingen in de huidige cultuur en waardeert die vanuit tweeduizend jaar christendom. Die uitingen zijn ook te vinden in het assortiment van de gamewinkel. Bovendien is hij zelf niet vies van gamen. Bosman onderscheidt twee soorten reli-games. Er zijn games met een sterk educatief karakter. De speler leert Bijbelse verhalen door puzzelachtige opdrachten.
Dat wordt hier niet bedoeld. De definitie van een reli-game rust eigenlijk op twee elementen. De belangrijkste is voor Bosman de mogelijk religieuze waarden in de verhaallijn, die ten grondslag ligt aan de game. Het tweede element staat soms afhankelijk en soms onafhankelijk van het eerste element. Dat is het gebruik van religieuze symbolen vanuit een ornamenteel karakter. Kruistekens, kloosters, altaren, beelden of religieuze gewaden doen het goed. In Adam’s Venture moet de speler door elkaar gehusselde woorden op een goede manier rangschikken tot een Bijbelvers. In Fallout 3 wordt Openbaringen 21:6 gereciteerd.
Collectieve rugzak
Reli-games zijn volgens Bosman ontstaan nadat de techniek goed genoeg was om diepere lagen in het spel aan te brengen. Hij gelooft niet in een bewust religieus program bij spelontwikkelaars. "Makers willen gewoon een mooi spel neerzetten. Daarvoor diepen ze allerlei kennis op uit hun collectieve rugzak. Het is niet gek dat ook religie daar bij zit. Het christendom is al tweeduizend jaar oud en veel religieuze symbolen worden breed gedeeld. Al kun je over de betekenis ervan natuurlijk discussiëren.”
Een uitzondering maakt hij voor Adam’s Venture, gemaakt door een bedrijf in Rotterdam, dat bij de lancering van de game zich onmiskenbaar heeft geprofileerd als reli-game. "Wie zich zo christelijk afficheert, moet kunnen rekenen op kritiek op haar opvattingen.”
In enkele gevallen moeten de spelprogrammeurs meer hebben geweten van het christendom dan alleen een collectieve schat aan betekenissen. De speler hoort in Fallout 3 over de Alfa en Omega. In het spel moeten zwervers water gegeven worden, een verwijzing naar het levende water. In Bioshock wordt religie als een gevaar gezien, beoordeelt Bosman. In de anarchistische gamesamenleving is een van de smokkelaars gedood. Hij hangt aan een kruis en uit een tas puilen Bijbels. "Religie herinnert blijkbaar een kille samenleving die draait om zelfverwerkelijking aan solidariteit en verantwoordelijkheid.”
Ethische vragen
Religie kan ook verpakt zijn in de ‘narrative’: de verhaallijn van het spel. Dat kan als de uitkomst van het spel zich aanpast aan de daden van de speler. Het religieuze grondmotief is dat elke keuze gevolgen heeft. "In Bioshock dragen kleine meisjes iets kostbaars. Als je ze vermoordt, krijg je meer krachten. Maar veel gamers laten de meisjes leven. Zo’n beslissing vind ik boeiend.”
Sommige reli-games roepen ethische vragen op. Mag je tien slechteriken doden als je honderd mensen kan redden? Mag je een kleiner kwaad doen om een groter kwaad te voorkomen?
In Fallout 3 moet de speler zich opofferen om radioactieve straling uit de atmosfeer te filteren. Daarbij dringt de vergelijking met Jezus zich op, aldus Bosman. "Het gebruikelijke speleinde is de speler als gekroonde winnaar. "Congratulations! You have beat the game.” Maar deze afloop geeft meer voldoening omdat ik iets goeds gedaan heb en in de slotscène dankbaarheid zie van degenen die kunnen blijven leven.”
Reli-games lijken het geweld van vecht- en schietspellen met enkele procenten te hebben teruggedrongen, omdat de speler ook de keuze heeft om geweld te laten. Maar het blijft onverminderd hoog. Het gestandaardiseerde geweldsgebruik is voor de cultuurtheoloog geen brug te ver. "De gamewereld is groot geworden met schieten, net zoals internet en video dat is geworden met porno. Verder heeft elk mens een uitlaatklep nodig. Ik blijkbaar ook. Bovendien geloof ik niet dat virtueel geweld fysiek geweld in de hand werkt, zoals wel eens wordt gesuggereerd. En eigenlijk hoort schieten bij een goed spel er gewoon bij.”
Bron: Dit interview is gepubliceerd in het Reformatorisch Dagblad en is geschreven door Ardjan Logmans.
...
|
