|
Religieuze organisaties past subsidie-allergie
Opinie, Trouw, 10-12-09
De gemeente Amsterdam wil het personeelsbeleid van het Leger des Heils beïnvloeden. Het Leger wordt namelijk door de gemeente betaald voor haar maatschappelijk werk. Een prachtig voorbeeld, vindt theoloog Bosman, waarom kerkelijke organisaties zich verre van overheidsfinanciering moeten houden. Liever een kleine onafhankelijke luis in de pels van de overheid, dan een grote hond aan diens voeten.
 Arie Slob (Christenunie) en Agnes Kant (SP) vechten elkaar de tent uit (Trouw, 04-12-09). De gemeenteraad van Amsterdam stelt eisen aan het personeelsbeleid van organisaties die voor de gemeente werken. En dat geldt dus ook voor religieuze organisaties, zoals het Leger des Heils. Slob en Kant lijken op het illustere filmduo don Camillo en Pepone uit de jaren zestig. De pastoor en de communistische burgemeester van een pittoresk Italiaans dorpje proberen beide de wereld naar hun hand te zetten, in naam van Rome of Moskou. Hun gevecht hilarisch, maar tevergeefs. Zo is ook de discussie tot Slob en Kant in feite bij voorbaat tevergeefs. De scheiding Kerk en Staat loopt geen gevaar, zoals Kant betoogt. En religieuze organisaties kunnen beter ver van de overheid blijven, ondanks Slobs ideeën.
Scheiding Kerk-Staat
De scheiding kerk en staat is een informeel staatsrechtelijk principe met een grote invloed dat enorm tot de verbeelding van politici spreekt. Omdat deze ‘wet’ nergens is opgeschreven, kan iedereen het begrip inzetten zoals hij of zij wil. Oorspronkelijk is dit principe bedoeld om individuele (religieuze) burgers te beschermen tegen de machtige staat en haar staatsreligie (in Nederland lang een bepaalde stroming uit het Protestantisme). Nu de Nederlandse staat geen officiële religie meer kent, geldt het principe nog steeds als bescherming van de burgers dat elke gelovige zijn of haar godsdienst in rust en vrede mag beoefenen, in het privé- én het publiek domein, zo lang de openbare orde niet verstoor wordt.
Discriminatie
Als Kant dus de scheiding Kerk – Staat in stelling brengt tegen het betalen van religieuze organisaties uit de staatskas, mist zij doel. Het Leger des Heils helpt namelijk alle dak- en thuislozen die zij tegenkomt, en checkt niet eerst de religie van de hulpbehoevende. De uit algemeen middelen betaalde religieuze organisatie discrimineert niet aan de vraagkant. Natuurlijk zal een religieuze organisatie aan haar werknemers vragen de religieuze grondslag van de organisatie te onderschrijven. Dat lijkt me vanzelfsprekend. Zolang er aan de vraagkant geen verboden onderscheid wordt gemaakt, kan de scheiding Kerk – Staat gerust op stal blijven staan. Eventueel is dit een ‘zaak’ voor de Commissie Gelijke Behandeling, maar dan geldt het een ander staatkundig principe, het nondiscriminatieprincipe.
Gevaren van afhankelijkheid
Aan de andere kant zou ik de religieuze organisaties juist willen waarschuwen voor een te grote (financiële) afhankelijkheid van de overheid. Afhankelijkheid betekent namelijk altijd een verlies aan autonomie. De hele discussie tussen Slob en Kant is er een mooi voorbeeld van. Natuurlijk is het voor kerken aantrekkelijk dat hun projecten gefinancierd worden, maar ze halen het paar van Troje binnen. De staat zal direct invloed wille uitoefenen op het door haar gefinancierde project. Vanuit de staat gezien is dat logisch: wie betaald, bepaalt. Maar vanuit religieus oogpunt is dat het slechtste wat kan gebeuren. Het primaire bestaansrecht van de kerken bestaat uit de tegendraadse verkondiging van een God-die-alles-anders-wil. Deze profetische taak van de kerken en de religieuze organisaties moet bijna onvermijdelijk worden opgegeven in ruil voor staatssteun. Kerken zouden daarom vooral zelf op de rem moeten gaan staan als zij door de overheid gevraagd worden om tegen betaling maatschappelijk relevant werk uit te voeren.
Liever klein en kritisch
Natuurlijk gooien de kerken en de religieuze organisaties hiermee een belangrijke bron van inkomsten en maatschappelijke zichtbaarheid weg. Veel religieuze organisaties zijn niet meer in staat zichzelf zelfstandig te onderhouden, en zouden zonder de centen van de gemeente in grote problemen komen. En het eerder genoemde Leger des Heils put veel kracht uit haar alomtegenwoordigheid in de pauperbuurten van Amsterdam. Toch zie ik liever hele kleine kerken en organisaties die – onafhankelijk van iedereen behalve God – kritische vragen stellen aan zichzelf en de overheid. Liever een kleine onafhankelijke luis in de pels van de overheid, dan een grote hond aan diens voeten.
Bron: Dit artikel is gepubliceerd in Trouw.
Foto: Leger des Heils
|
