|
Over Schindler's List en `Rabbi Jacob
Filmkatern ‘Dag van het Jodendom’ 2010, rkkerkn.l, 13-11-09
In het kader van de derde jaarlijkse Dag van het Jodendom presenteert het blad rkkerk.nl een speciaal filmkatern.
Schindler’s List (1993)
 Schindler’s List is een Amerikaanse film uit 1993 (regisseur Steven Spielberg) over het leven van Oskar Schindler. Deze Duitse zakenman wist meer dan duizend joodse vluchtelingen uit de klauwen van het Nazi-regime te redden door hen in zijn fabrieken (noodzakelijk voor de ‘oorlogsinspanning’) te werk te stellen. Glansrollen zijn er voor Liam Neeson (als Schindler zelf) en Ralph Fiennes (als SS-officier Amon Göth). De film werd geëerd met zeven Oscars waaronder beste film en regisseur.
Documentaire
Spielberg besloot om de film niet als een echte Hollywood-productie te filmen. Geïnspireerd door documentaires als The Twisted Cross (1956) en Shoah (1985) werd veertig procent van de film met ‘gewone’ handcamera’s geschoten. Er is geen ruimte voor camera’s op trolleys of op kranen, of andere technische filmische trucjes. IN de traditie van old school regisseurs als Cecil B. DeMille of David Lean beschouwde Spielberg deze film als een soort meditatie op de gruwelen van de concentratiekampen.
Rode jas
Wat direct opvalt is dat de moderne film geschoten is in zwart-wit. Hierdoor wordt de sfeer van ‘echte’ filmbeelden uit de oude oorlogsarchieven opgeroepen. Tegelijkertijd roept dit ook een soort vervreemding op, alsof het om spoken uit een lang vervlogen verleden gaat. Er is echter een bekende uitzondering op deze zwart-wit-regel: het iconische meisjes-met-de-rode-jas. Zij is als enige in kleur: diep, bloedrood. Hoewel onbedoeld lijkt dit karakter veel op de historische figuur van Roma Ligocka. Nadat zij ‘zichzelf’ in de film had gezien, schreef zij haar eigen memoires The Girl in the Red Coat: A Memoir (2002).
Kaarsen
Naast de rode jas wordt ere en tweede krachtig symbol gebruikt: kaarsen. De film begint met een vroom joods gezin dat de Sjabbat viert, o.a. met brandende kaarsen. De rook van deze ‘joodse’ kaarsen gaat naadloos over in die van de verbrandingsovens van de concentratiekampen. Vlak voor de bevrijding van de ‘Schindlerianen’ branden de kaarsen nogmaals, als Oskar hen toestaat weer de Sjabbat te vieren.
Muziek
John Williams werd gevraagd om de muziek voor de film te componeren. Als hij zich niet opgewassen voelt tegen de zwaarte van de film zegt hij tegen Spielberg: “Je moet iemand anders zoeken”, waarop hij antwoordt: “Ik ken er wel een paar, maar die zijn allemaal dood.” Of deze anekdote legendarisch is of reëel doet niets af aan het bijna sacrale aureool dat om deze film heen hangt. De vioolsolo van Itzhak Perlman doet nog steeds menig filmkijker emotioneel veel, net als de scène waarin joodse kinderen worden afgevoerd onder het geklaag van hun moeders. Op de achtergrond zingt een kinderkoor een oud joods lied, hetzelfde lied dat door de grootmoeder van Spielberg voor hem gezongen werd.
Vragen om over door te praten:
- Schindler’s List is geregisseerd door Steven Spielberg, die van zijn joodse komaf geen geheim maakt. Spielberg zelf verteld over de heftige emoties die hem tijdens het filmen geregeld overvielen. Is Schindler’s List hierdoor meer een ‘joodse’ film dan simpel en alleen vanwege de Shoah?
- De enige kleur in de film wordt gebracht door de rode jas van het naamloze meisje. Wat symboliseert zij? En wat symboliseert de kleur rood in deze?
- Wat is de betekenis van de scène waarin voor de tweede maal de kaarsen voor Sjabbat branden? Is het een teken van de naderende overwinning of gaat het symbool dieper?
Rabbi Jacob (1973)
 Er is bijna geen groter contrast te bedenken dan tussen Schindler’s List en Les Aventures de Rabbi Jacob. The Mad Adventures of Rabbi Jacob is een van de vele films van de Franse comedian Louis de Funès en regisseur Gérard Oury. Iedereen kent De Funès als de hyperactieve, brommende, heftig stipulerende Franse politie-agent uit de Franse provincie. De Funès praat Frans als een machinegeweer terwijl hij wijdbeens en driftig over de sets heen en weer draaft.
Racistisch
In Rabbi Jacob speelt de antisemitische, racistische bankier Victor Pivert (De Funès) tegen wil en dank de rol van een van de beroemdste rabbijnen uit New York, die voor familiebezoek in Frankrijk is. De rest van het verhaal is – typisch De Funès – een schitterende warboel van elkaar tegenwerkende personen en groepen. Zo loopt er tussendoor ook nog een Arabische terroristenleider rond, Mohamed Larbi Slimane (Claude Giraud), die niet weer aan wie hij een grotere hekel heeft: joden of westerlingen.
Karakterruaal
De leukste scène is die als ‘rabbi Jacob’ compleet met karakterrurale chassidische hoed en pijpenkrullen in een joods getto verzeild raakt. De grapjes liggen voor de hand. Op een soort pausmobiel gehesen maakt Pivert zegenende gebaren als hij de kerkvorst zelf is. Als de politie de synagoge binnendringt op zoek naar Mohammed kloppen alle aanwezige joden op hun hoofd. Dat moet immers bedenkt zijn in het godshuis. De agenten snappen de hint niet en imiteren de gelovigen door ook op hun hoofd te slaan.
Licht en ernstig tegelijk
De film is licht van toon en de grapjes liggen erg voor de hand. Het lijkt uit een tijd te komen dat racisme en antisemitisme geen maatschappelijk issue was. Dat is echter dubbele schijn. Ook in de jaren zeventig was het antisemitisme en racisme sluimerend aanwezig in Europa. De film zelf behandelt deze thema’s – ondank de luchtige toon – uiterst serieus. Het maakt de communicatiestoornissen van de multiculturele belachelijk en levert tegelijkertijd een sterk signaal af ten gunste van tolerantie en wederzijds begrip. Dat wordt op het einde van de film schitterend verbeeld als Salomon (de joodse chauffeur van Pivert) en de moslim Mohammed elkaar onder het wakende oog van Pivert de hand schudden.
Vragen om over door te praten:
- De film maat nogal obligate grapjes over moslims, maar vooral over joden: pijpenkrullen, keppeltjes, kaarsen, stereotype achternamen, et cetera. Kan dat nog wel in onze tijd of is dat echt iets van het verleden?
- Welke boodschap heeft deze, toch wel wat belegen, film voor vandaag de dag, waarin spanningen tussen christenen, joden en moslims ook bekend zijn? Of is het echt te gedateerd hiervoor?
Bron: Dit katern is gepubliceerd in rkkerk.nl.
|
