|
Paus Benedictus zet zwaar in op dé waarheid
Opinie, Nederlands Dablad, 10-07-09
Paus Benedictus XVI presenteerde afgelopen dinsdag zijn derde encycliek: Caritas in Veritate. Het is zijn eerste grote document over de sociale orde in de wereld. De afgelopen dagen hebben diverse media veel aandacht besteed aan de encycliek. Top-economen als bijvoorbeeld Herman Wijffels, Sylvester Eijffinger en Douglas Kmiec (University Malibu, California) loofden de economische analyse van de paus. De reacties vanuit kerkelijke hoek waren ook eensgezind positief. Theologen als Eric Borgman en Paul van Geest (beiden Universiteit van Tilburg)) roerden eensgezind de loftrompet over Caritas, hetzelfde deden de Nederlandse bisschoppen en Peter Verhoeff (synodevoorzitter PKN). Toch valt uit Caritas nog iets anders te distilleren dan louter economische analyses. Benedictus zet zwaar in op ‘dé Waarheid’.
Zie ook: "Crisis tussen liefde en waarheid", Isidorusweb.nl, 09-07-09.
Cultuurrelativisme
 Het is duidelijk dat Benedictus uiterst kritisch is naar de graaimanagers die de wereldwijde economische chaos hebben veroorzaakt. Toch ligt volgens hem het probleem dieper dan dat. Als eerste bekritiseert hij het cultuurrelativisme. Volgens de paus is dat de eigenlijke reden dat individuen en vooral ook groepen mensen naast elkaar leven en zo min mogelijk met elkaar te maken willen hebben. Als iedere cultuur even goed is, dan is er geen noodzaak om tot werkelijk gesprek met elkaar te komen. Dat live and let live lijkt misschien op het eerste gezicht wel mooi, maar het sociale cement van de samenleving brokkelt af en mensen komen tegenover elkaar te staan in plaats van naast elkaar.
De waarheid
De oproep tot blijvende solidariteit, een bekend ingrediënt van de sociale leer van de r.-k. kerk, is echter een humane oproep tot het vormen van een rechtvaardige samenleving. Er zit voor Benedictus ook een theologische reden achter. Sinds zijn dagen als Prefect van de Congregatie van de Geloofsleer heeft de paus het strijden tegen relativisme tot één van zijn theologische speerpunten gemaakt. Dat kwam nogal dramatisch tot uiting in zijn veroordeling van enkele vooraanstaande bevrijdingstheologen, maar ook in het beruchte document Dominus Iesus, waarin hij de uniciteit van Christus verdedigde. Volgens de paus eindigt het postmoderne relativisme (er zijn geen vaststaande waarheden) niet met de cultuur, maar gaat het veel dieper. Dat is de waarheid uit de titel van zijn encycliek.
Geen eigen schepper
Een mens die zichzelf zijn eigen schepper waant, is hem een gruwel. Hij schrijft: “De ontwikkeling van de mens wordt geremd als hij zich aanmatigt zijn eigen en enige schepper te zijn.” Volgens de paus is de mens tegenwoordig te veel bezig met de hoe-vraag in plaats van de waarom-vraag. De natuurwetenschap richt zich op hoe dingen werken: machines, het universum, de mens. De aloude vraag ‘Waarom zijn we op aarde’ wordt echter niet door de wetenschap beantwoord, eenvoudig weg omdat zij dat niet kan. Voor het antwoord op een waarom-vraag moet je tot religie wenden. Hiermee sluit Benedictus aan bij de recente discussie over schepping, evolutie en Intelligent Design. Zeer treffend schetst de paus de valse tegenstelling die door zowel die hard atheïsten als orthodoxe christenen wordt gecreëerd. Als je aan Genesis vraagt hoe de mens geschapen is, verlies je het pleit van de evolutionisten. Nee, Genesis geeft een antwoord op de vraag waarom de mens op aarde is: namelijk door God gewild.
Gerechtigheid en liefde
Voor Benedictus kunnen de christelijke deugden liefde en gerechtigheid (twee kernwoorden uit niet alleen Caritas in Veritate, maar ook uit zijn twee vorige encyclieken Spe Salvi en Deus Caritas Est) alleen bestaan in het geloof in dé waarheid. Zonder die – voor Benedictus natuurlijk christelijke – waarheid verwordt liefde tot eigenbelang en rechtvaardigheid tot willekeur. Als alles immers relatief is hoe kan een mens dan immers bepalen wie hij werkelijk lief heeft en wat dat van hem vraagt. Als alles relatief is, hoe kan dan immers in gerechtigheid bepaald worden hoeveel ‘genoeg’ is voor een mens. Hiermee zet de paus het economische debat op scherp. Hij kijkt verder en breder dan de pure materiële zorgen van het beheer van de wereld in termen van milieu en economie. De paus roept op tot besef dat die zo fel gewilde rechtvaardigheid en de zo gehoopte liefde alleen blijvend tot vrucht kunnen komen als de waarheidsvraag niet gesteld wordt.
Besluit
Caritas in Veritate is een waardige opvolger van de vorige sociale encyclieken van het Vaticaan: scherp van observatie, hard in zijn kritiek en mild in zijn aanbevelingen. Voor Benedictus kan de echte naastenliefde alleen in de christelijke waarheid gevonden worden.
Drs. Frank G. Bosman is theoloog en verbonden aan de Faculteit Katholieke Theologie van de Universiteit van Tilburg. In november verschijnt (in samenwerking met Huib Klamer) de bundel De ene Regel is de andere niet over management en spiritualiteit (uitgeverij Ten Have). Een Engelse vertaling van Caritas in Veritate is te downloaden via www.katholieknederland.nl (pdf).
Bron: Dit artikel is gepubliceerd in het Nederlands Dagblad.
...
|
