Angels and Demons
Recensie, KatholiekNederland.nl en KFA-Filmbeschouwing.nl, 14-05-09
De verfilming van Dan Browns tweede boek heeft niet zo'n hype opgeleverd als de Da Vinci Code. Toch is Angels and Demons als film veel beter geslaagd als zijn roemruchte voorganger. Regisseur Ron Howard mengt de eeuwenoude kloof tussen religie en wetenschap met een reli-kitsch van een bijna ongekende schoonheid.
In Angels and Demons wordt gesuggereerd dat professor Robert Langdon (gespeeld door Ton Hanks) niet meer zo gewenst is in het Vaticaan vanwege zijn eerdere 'bemoeienis' met de katholieke kerk in de Da Vinci Code. Deze wrijving houdt niet op bij het filmscript. Zoals algemeen bekend was het Vaticaan op zijn zachtst gezegd niet zo te spreken over het beeld dat van haar geschetst werd in Browns eerste boek (en film). De kerk zou immers 'de waarheid' rond de ware identiteit van Maria Magdalena hebben verdonkeremaand. Het Vaticaan weigerde Howard dan ook toestemming om in haar kerken in Rome te filmen. De regisseur probeerde er een rel(letje) uit te creëren, maar dat mislukte. De hype van de Da Vinci Code bleef uit. In juni vorig jaar liet het vicariaat Rome weten dat het geen kerken ter beschikking wilde stellen voor een op fantasie gebaseerde film “die het algemeen religieuze gevoel verstoort". Een legitieme reden, lijkt me zo. Als de Koninklijke familie om een vergelijkbare redenen zou weigeren paleis Het Loo ter beschikking te stellen, kraait er geen haan naar. De productie moet nu uitwijken naar andere plaatsen zoals de Reggia di Caserta (koninklijk paleis). Daarnaast heeft men in de studio's van Los Angeles, wat nog ontbreekt aan scènes, moeten nabouwen. En je merkt er in de film niets van.
Antikatholiek?
De bezorgdheid van het Vaticaan blijkt echter ongegrond. Angels and Demons is geen anti-katholieke of -religieuze film geworden, zoals sommige critici vooraf hadden beweerd. De Italiaanse emeritus bisschop Antonio Rosario Mennonna liet bijvoorbeeld weten dat de film "denigrerend, ontluisterend en beledigend" zou zijn voor de waarden en het prestige van de Kerk. Op basis van het gelijknamige boek (dat in Nederland onder de titel Het Bernini-mysterie werd verkocht) zouden de critici best eens een punt hebben kunnen hebben, doch de regisseur weet de film een veel vriendelijker uitstraling mee te geven. Hetzelfde gebeurde overigens met de verfilming van The Golden Compass, waarbij het expliciete antikatholicisme van het boek in de film sterk is afgezwakt.
Pracht & praal
Angels and Demons speelt zich af tegen de achtergrond van een conclaaf. Op dat conclaaf kiezen de kardinalen de opvolger van de net overleden paus. Het kiesproces is aan strenge regels gebonden, die minutieus in beeld worden gebracht. Ook de symboliek rond het overlijden van de paus wordt vertoond, inclusief het breken van het pauselijk zegel, de 'vissersring'. Het lijkt allemaal nogal oppervlakkig, alsof de pracht en praal van Rome de kern van het rooms-katholicisme is. Maar ik kon het niet helpen om een paar keer onder de indruk te zijn van de Vaticaanse ritueel. 'Het grootste toneelstuk ter wereld' wordt het Vaticaan wisselend liefdevol en minzaam wel genoemd. En Angels and Demons geeft hier meer dan genoeg van.
Oppervlakkig, maar mooi
Tegelijkertijd blijft Browns beschrijving van het rooms-katholicisme een beetje aan de oppervlakte steken. Opvallend in een film die over het rooms-katholicisme zou gaan, is het ontbreken van God en Jezus anders dan in obligate, vrome uitdrukkingen. De r.k.-kerk van Dan Brown is een culturele aangelegenheid geworden. De Roomse pracht en praal lijkt ook dan bijna louter decor voor een spannende thriller annex een howdunnit. Vlak voor het conclaaf worden vier potentiële pauskandidaten ontvoerd en op gruwelijke wijze in het openbaar vermoord.. Alle aanwijzingen lijken te wijzen naar de Illuminati, een legendarische groep wetenschappers die door de r.k.-kerk zouden zijn uitgeroeid. Bernini, Rafaël en Gallileo zouden lid zijn geweest. Een vergelijking met de Tempeliers / Priorij van Sion in de Da Vinci Code dringt zich op. 'Symboloog' Robert Langdon wordt te hulp geroepen om een eeuwenoud Illuminati-spoor te volgen dwars door de grootste kerken van Rome ten einde de ondergang van de kerk te voorkomen.
Beter dan het boek
Het lijkt zo opgeschreven en samengevat een nogal ongeloofwaardig verhaal, maar met een beetje suspense of disbelieve lijkt het in de film allemaal te kloppen. Deze geloofwaardigheid wordt versterkt doordat regisseur Howard enkele van Browns meest onwaarschijnlijke plotwendingen in diens boek uit de film heeft gehouden. Zo is de huurmoordenaar geen Islamitische sektariër. Langdon hoeft in de film niet op miraculeuze wijze een kilometers hoge val uit een helikopter te overleven. En de net overleden paus heeft niet met behulp van artificiële inseminatie zijn celibaatsbelofte omzeilt. De overleden paus blijft in de film slechts de geestelijke vader van de camerlengo Patrick McKenna (Ewan McGregor). De camerlengo is de kamerheer van de paus en tijdens de sede vacante-periode (als de oude paus dood is en de nieuwe nog niet gekozen) de interim-chef van het Vaticaan. Natuurlijk kan elke katholieke criticus veel vertellen over allerlei fouten en foutjes die Brown en Howard hebben gemaakt betreffende de Vaticaanse protocollen, maar noch de auteur noch de regisseur hebben een handboek Vaticaanse Etiquette willen maken.
Religie versus wetenschap
Het feitelijke plot van het verhaal draait om de spanning tussen religie en wetenschap. Als het Zwitserse onderzoeksinstituut CERN erin slaagt antimaterie te stabiliseren, wordt deze als een bom onder het Vaticaan gelegd. De antimaterie heeft het bestaan van het 'God-deeltje' aangetoond en daarmee het begin van het leven inzichtelijk gemaakt. Deze antimaterie is dus tevens de figuurlijke bom onder het geloof in een scheppende God. Althans zo ziet een bepaalde fractie binnen het Vaticaan dit. Het God-deeltje is een belediging van God en het bewijs van de arrogantie van de moderne mens. Brown kiest er niet voor één van beide kampen, wetenschap en religie, de overhand te laten krijgen. De wetenschap wordt geconfronteerd met de eigen Doos van Pandora en met het feit dat zij geen troost kan bieden noch een moreel kompas voor de zoekende massa. De kerk wordt in de film "het moderne wonder" genoemd: dat zondaars zoals iedereen zich tegen beter weten willen verzamelen in een gemeenschap van hoop.
Besluit
Al met al is Angels and Demons een mooie film: vanwege het prachtige r.k.-decor, de schitterende muziek en de mooie cameravoering, maar vooral ook vanwege zijn genuanceerd beeld over de grenzen én de mogelijkheden van goddelijk geloven en menselijk weten. Een antikatholieke film? De regisseur Howard lijkt het advies van een van de kardinalen aan Langdon serieus te hebben genomen: "Geachte professor, als u over ons gaat schrijven, wilt u dat dan met mildheid doen?" Toch een mooie film.
Op alle pagina's is een disclaimer van toepassing.
Lees ook de systeemberichten.
Deze site wordt niet gesponsord, noch door reclame financieel ondersteund.
Overgenomen teksten zijn van de eigenaar van deze site zelf of noemen hem bij name.
