De Tilburgse kerkklok mag pas om 7.30 luiden. Zo eindigt waarschijnlijk een slepend conflict tussen pastoor Schilder en het Tilburgse gemeentebestuur. Toch verdient de dwarse 'klokkenluider' steun, omdat hij een fundamenteel punt maakt: religie mag zich uiten in het publieke domein.

De Tilburgse pastoor Harm Schilder mag de kerkklok van zijn Heilige Margarita Mariakerk in de toekomst pas vanaf half acht ‘s ochtends luiden. De gemeenteraad van Tilburg heeft dat maandag bepaald met de aanpassing van de algemene plaatselijke verordening (APV). Omwonenden van de kerk klagen steen en been over het luiden van de kerkklok voor de vroege ochtendmis, elke doordeweekse ochtend om kwart over zeven. Vanwege overschrijding van de geluidsnormen legde de gemeente in 2007 enkele dwangsommen op, maar de pastoor won zijn beroep daartegen bij de rechter. De 'klokkenluider van Tilburg' kreeg landelijke publiciteit met zijn subversieve actie. Velen hekelden de starheid waarmee de pastoor zijn vroege klok bleef luiden. Enkelen steunden hem vanwege zijn onverzettelijkheid tegen een bemoeizuchtige overheid. Deze week ben ik van het eerste kamp naar het tweede overgestoken. Schilder heeft namelijk een punt.

Voor rede vatbaar?

Harm Schilder blinkt als jonge priester niet uit in communicatieve vaardigheden. Hij behandelt de pers vijandig en lijkt niet voor rede vatbaar. Gesprekken met omwonenden en met de gemeente leverden geen enkele ruimte op. Schilder bleef elke doordeweekse dag zijn klok om 7.00 uur luiden. Deze 'publicitaire ruis' leidt de aandacht af van de werkelijke kern van de zaak. Mag een kerkgemeenschap zich nog uiten op het publieke forum? Natuurlijk: wat maakt het uit om een kerkklok überhaupt niet te laten luiden? De mis kan toch wel gevierd worden, de enkele kerkgangers die 's ochtends zo vroeg komen, weten toch wel hoe laat de mis is, en de omwonenden kunnen zich ongestoord nog eens omdraaien. 

Teveel auto's

Maar wat als we de situatie eens opblazen. Stel dat omwonenden gaan klagen dat er zondagochtend teveel auto's van en naar de kerk rijden. Het stinkt en verstoort de rustige zondagochtend. Die mensen hebben ook nog eens de neiging om hard met elkaar te praten en  te blijven hangen na de mis. Opvallend is dan wel dat iedereen ineens wel voor de zondagsrust is. Wellicht zou het beter zijn om de hele kerk maar op een industrieterrein neer te zetten. Dan heeft niemand er last van. Een doemscenario? Ik ken vele voorbeelden van moskeeën die om exact dezelfde reden in de middle of nowhere gepoot zijn.

Stille Omgang

Een ander voorbeeld. De katholieke kerk gebruikt de Nederlandse godsdienstvrijheid om religieuze processies te organiseren. De bekendste is die van de Stille Omgang in Amsterdam, maar zo zijn er talloze. Stel dat klanten van de befaamde rosse buurt in Amsterdam eens zouden gaan klagen dat ze het wel heel confronterend vinden, al die zwijgende en biddende mensen die voorbij trekken. Gelukkig is burgemeester Cohen de klagers voor en ontruimt hij de rosse buurt, want anders zou elke Stille Omgang best wel gelijk de Laatste Omgang kunnen worden. 

Museale uitstraling

Klokken mogen niet meer luiden, moslims mogen niet meer vanaf hun minaretten oproepen tot gebed. Moskeeën moeten het liefst op industrieterreinen worden kalt gestellt en kerken zouden daar ook mooi passen. Dat wil zeggen: levende kerken. En dat is mijn laatste argument voor mijn sympathie voor Schilders zaak. Als het gaat om eeuwenoude tot museum of feestzaal omgebouwde kerken, dan is er niets aan de hand. Dat is de cultuur: mooie oude gebouwen, waar we trots op kunnen zijn. Maar met hun oude uitstraling hebben de kerkgebouwen ook tegelijkertijd een soort museale uitstraling. Zo van: ooit werd hier gebeden, maar gelukkig zijn we nu verlicht en doet die poppenkast ons niets meer. Luidende kerken en minaretten met zangers erop stralen een heel andere boodschap uit. God ter sprake brengen in de publieke ruimte is niet vanzelfsprekend en roept weerzin op.

Gek genoeg hebben veel minder mensen moeite met de overweldigende reclamecampagne van Europese atheïsten. De busreclames "God bestaat waarschijnlijk niet, dus geniet van het leven" lijkt mij even confronterend als het gelui van een kerkklok. Atheïsten lijken in dezen meer ruimte te hebben. Op deze manier is Schilders zaak niet slechts die van hem en zijn geliefde kerkklok, maar van iedereen die maalt om de betekenis van religie in het publieke domein en haar recht zich in die publieke ruimte te uiten.