| |
Gaming en theologie
03-01-09
Wat hebben gaming en theologie met elkaar te maken? Wat heeft een theoloog professioneel gezien te zoeken in gewelddadige cultuuruitingen, die meestal pas voor 18-plussers geschikt worden geacht? Een theoloog probeert de tekenen des tijds te verstaan, zoals hij daartoe is opgeroepen door het Tweede Vaticaans Concilie, en tot die tekenen van onze tijd behoren onmiskenbaar videospellen.
 Eén van de belangrijkste documenten van het Tweede Vaticaans Concilie (VCII), Gaudium et Spes (GS), draait om de theologisch-kerkelijke opdracht de ‘tekenen des tijds’ te verstaan. De concilievaders stellen vast dat “het volk Gods in het vaste geloof leeft, dat het geleid wordt door de Geest van de Heer, die het heelal vervult. Daarom tracht het in de gebeurtenissen, behoeften en verlangens, die het deelt met de andere mensen van onze tijd, te onderscheiden, wat daarin de echte tekenen zijn van Gods aanwezigheid of Gods plan. Het geloof immers doet alles zien in een nieuw licht en openbaart ons Gods bedoeling aangaande de roeping van de mens in heel haar volheid, en wijst ons zo de weg naar oplossingen, die volledig menselijk zijn.” (GS 11) Deze constatering leidt tot de opdracht aan de kerk “voortdurend de tekenen van de tijd bestuderen en ze trachten te verklaren in het licht van het Evangelie, om zo, op een voor iedere generatie verstaanbare wijze, antwoord te kunnen geven op de eeuwige vragen van de mensen omtrent de zin van het tegenwoordige en toekomstige leven en hun onderlinge verhouding.” (GS 4)
'Tekenen des tijds'
Het begrip ‘tekenen des tijds’ verwijst naar een passage in het Mattheusevangelie waarin Jezus de Farizeeën en de Sadduceeën de mantel uitveegt: “Wanneer de avond valt, zegt u: ‘Morgen mooi weer, want de hemel kleurt rood.’ En ’s ochtends: ‘Storm op til, want het rood aan de hemel is dreigend.’ De aanblik van de hemel weet u wel te duiden, en de tekenen van de tijd niet?” (Mt. 16,1-3). Elke theologische reflectie op de moderne wereld moet beginnen met kennis daarvan: “Het is daarom nodig, dat wij de wereld, waarin wij leven, met haar verwachtingen, haar idealen en haar vaak dramatische trekken, leren kennen en begrijpen.” (GS 4) De kerkvaders echoën daarmee een vraag van de leerlingen aan Jezus: “Vertel ons, wanneer zal dat allemaal gebeuren en aan welk teken kunnen we uw komst en de voltooiing van deze wereld herkennen?” (Mt 24,3). Jezus verwijst in zijn lange antwoord naar oorlogen en oorlogsdreiging, hongersnoden, onderdrukking, verraad, haat, wetteloosheid, ecologische rampen als aardbevingen, noodweer en vloedgolven; kortom: het Einde van de Wereld. (Mt. 24,4-45)
Plotline
Hiermee geeft Jezus ons “een van de meest geconsolideerde plotlines van de Westerse geschiedenis.” Een plotline die “geïnternaliseerd is in ons onderbewustzijn en sindsdien waarschijnlijk door elke generatie uitgevoerd om het tumult te kunnen begrijpen dat nooit lang wegblijft.” (1) Het apocalyptische scenario dat Jezus in Mattheus schetst is – samen met het boek Openbaringen – een onuitputtelijke bron gebleken voor groot-Hollywood. Honderden meer en minder succesvolle films zijn gebaseerd op een naderende eindtijd waarin een klein groepje ‘goede mensen’ het moet opnemen tegen een overweldigende meerheid aan slechtheid om de getormenteerde mensheid een tweede kans te geven. “Maar wie standhoudt tot het einde, zal worden gered” (Mt. 24,13). Denk aan films als The Terminator-triologie, de Matrix-triologie, de Star Wars-sage, de Lord of the Rings-triologie, de Harry Potter-serie en Armageddon. Organisaties als de KFA-Filmbeschouwing en SIGNIS putten zich al jaren uit om commerciële en artistieke films in levensbeschouwelijk opzicht te analyseren, geheel naar de oproep van Gaudium et Spes.
Verstaan
Het verstaan van de ‘tekenen des tijds’ betekent echter niet alleen aandacht voor moderne cultuuruitingen als films en popmuziek, maar zeker ook de gaming-industrie. In de ontwikkeling en verkoop van computerspellen wordt tegenwoordig meer verdiend dan aan traditionele speelfilms. Mijn inziens zouden ook bepaalde computergames het waard zijn om theologisch te analyseren. (2)
Voetnoten:
1. Kelton Cobb, The Blackwell Guide to Theology and Popular Culture, p. 8-9. Vertaling van de auteur.
2. Zie ook: Frank G. Bosman, “Bioshock, F.E.A.R. en Half-Life. Identiteit, gaming en jongeren”, in: Narthex (december 2008), p. 30-35.
|
