| |
Het Wonder van Maartensdijk leeft verder
Recensie, Katholieknederland.nl, 30-11-08
Afgelopen week presenteerde duizendpoot Leo Fijen zijn zevende boek: Het Wonder van Maartensdijk leeft verder. Als een chroniqueur van les petites histoires van het moderne parochieleven schetst hij soms ontroerende, soms rauwe verhalen van nieuwkomers en terugkomers. Fijens parochianen zijn voorbij de verlegenheid om God ter sprake te brengen.
Soms het lijkt het allemaal kommer en kwel met de r.-k. in Nederland: teruglopende aantallen kerkgangers, (gedwongen) fusies, kerksluiting en –reorganisaties. ‘Alleen een wonder kan ons redden’, lijken muren van de nauwelijks nog bezochte kerken te verzuchten. Maar zoals iedereen weet, zijn de meeste dromen wel bedrog, maar niemand verplicht je wakker te worden. En Leo Fijen is zo’n onverbeterlijke dromer.
Nieuwkomers en terugkomers
Zeven jaar na het verschijnen van Het Wonder van Maartensdijk (2001) over de vitale en gastvrije gemeenschap van St.-Maartenskerk, publiceert de bekende auteur televisiepresentator een tweede boek: Het wonder van Maartensdijk leeft verder (2008). In tachtig verhalen, die hij zelf in acht jaar optekende als interviewtjes in het parochieblaadje van Maartensdijk, laat hij mensen van allerlei pluimage naar voren komen: jongeren, ouderen, echtparen, boeren, een marktkoopman, een boekhandelaar, enzovoorts. Wat deze mensen bindt, is dat hun levensverhaal ergens Maartensdijk heeft aangedaan, en dat daar iets is gebeurd dat hun leven voor altijd heeft getekend. Het zijn mensen die na jaren afwezigheid, plotseling weer in de kerk komen, eerst huiverig, later begeesterd en begeesterend. Het zijn ook de verhalen van mensen die voor het eerst in hun leven in de kerk komen en een onbekende ervaring van ‘thuis-komen’ meemaken.
Kloosterkroniek
Wat Fijen hier feitelijk doet, heeft een parallel in de zogenaamde ‘kloosterkronieken’ uit de Middeleeuwen en de Moderne Devotie. Dwars door de soms saaie en droge verhalen van het leven en sterven van gewone monniken klinkt een tweede laag die vertelt over deugdzaam leven en de persoonlijke relatie met God. Fijens verhalen zijn verre van saai, maar laten net als de oude kronieken zien dat God spreekt en leeft in de verhalen van gewone mensen, in een gewone parochie in een niet-bijzondere tijd. En hiermee doorbreken deze mensen, vaak zonder het zelf te weten, de ‘goddelijke sprakeloosheid’ die vaak over het christendom lijkt te hangen. Dominee de Feijter spreekt in deze vaak over een ‘bijbels analfabetisme’, waarmee hij doelt op het lekkende geheugen van de gemiddelde christen in Nederland. De tijd van de Grote Verhalen lijkt voorbij, net als het Verhaal van het Christus, maar in deze petites histoires komt de Grote Geschiedenis bijna ongemerkt weer terug, maar nu met nieuwe woorden en een nieuw elan.
'Irreguliere theoloog'
Leo Fijen is geen theoloog in de gebruikelijke zin van het woord. De Duitse theoloog Karl Barth spreekt in deze over ‘reguliere’ en ‘irreguliere’ theologen. De eerste categorie schrijft doorwrochte artikelen met oog voor de grotere samenhang van het christelijke systeem. De tweede categorie, en daar hoort Fijen bij, reageert impulsief en hartstochtelijk op concrete situatie in kerk en samenleving die schreeuwen om de nabijheid van God. Zo moet je Fijens boek ook lezen: niet systematisch en in één keer, maar gedoseerd en meditatief haast. De auteur laat veel onderwerpen dichtbij komen: liefde, leed, afscheid, sterven en eindigheid. Andere noties als zonden, politiek en maatschappij veel minder. Dat ligt waarschijnlijk niet aan de chroniqueur, maar aan de geïnterviewden, die hun persoonlijk religieus leven niet lijken te betrekken op hun positie in de maatschappij als zodanig.
'Missiegebied Nederland'
De parochie St.-Maarten lijkt soms wel is op de Tuin van Eden voor de zondeval waar geen onvertogen woord valt. Bij Fijen is het glas altijd half vol, nooit half leeg. Deze optimistische schets ligt soms wel wat zwaar op de maag: de unbearable lightness of being – zoals de Engelsen wel plachten te zeggen - is soms ongemakkelijk. Maar als een moderne missionaris wijst Fijen erop dat in het ‘missiegebied Nederland’, zoals de situatie hier te lande wel wordt omschrijven, meer christelijke inspiratie te vinden is dan wat zich aan de oppervlakte manifesteert. “Vertel niet alleen wat er allemaal misgaat”, aldus Fijen tijdens de presentatie van zijn boek, “maar ook wat er allemaal goed gaat.” En als je Fijen mag geloven, gaat er dus wel degelijk veel goed.
Geen succesformule, wel boost
Fijens parochianen doorbreken de moderne sprakeloosheid aangaande God in hun kleine verhalen van lief en leed. Het Wonder van Maartensdijk leeft verder is geen systematische verhandeling over de staat van de religie in Nederland, noch een praktisch handboek om van elke willekeurige parochie een succesformule te maken. Maar zo is het niet bedoeld. Het is een aanrader voor iedereen die eens iets positiefs wil lezen over de kerk in Nederland, en voor iedereen die zij eigen parochie een kleine boost wil geven.
Op 27 november 2008 presenteerde Leo Fijnen zijn boek tijdens een minisymposium van LUCE / Centrum voor Religieuze Communicatie. Voor deze recensie is mede geput uit de aldaar gehouden lezingen van prof.dr. Jozef Wissink en prof.dr. Paul van Geest. Met dank aan de inleiders.
Bron: Deze recensie is gepubliceerd op Katholieknederland.nl.
|
