| |
The Order
Recensie, KFA-Filmbeschouwing.nl, 08-06-08
Ik ken vele films die anti-katholiek van aard zouden zijn. Meestal ben ik het daar niet mee eens. Maar de wijze waarop de r.k.-kerk in The Order wordt neergezet getuigt van een regelrechte haat ten opzichte van alles wat roomskatholiek is. Het is een cynische film met een negatieve boodschap: heil valt overal te halen, maar niet in de r.k.-kerk.
Vele films hebben het predikaat ‘antikatholiek’ gekregen. Om er een paar te noemen: The Da Vinci Code (2006), Dogma (1999), The Body (2001) en Stealing Heaven (1988). Recentelijk nog werd The Golden Compass (2007) door orthodoxe katholieke groeperingen in Europa en Amerika weggezet als een regelrechte kruistocht tegen het christendom in het algemeen en het katholicisme in het bijzonder. Meestal is de klacht van ‘katholieken-bashing’ ten onrechte. ‘It’s all in the eye of the beholder’, zoals de Engelsen dan plachten te zeggen. Het optreden van de r.k.-kerk is meestal louter ornamenteel. In plaats van de rooms-katholieke kerk had de regisseur meestal ook elke andere, wereldwijde organisatie kunnen nemen om zijn punt te maken. Maar omdat iedereen de r.k.-kerk kent met zijn cinematografisch zo dankbare rituelen, symbolen en gebouwen is zij erg populair bij filmmakers. The Order (ook bekend onder de naam The Sin Eater) is echter van een rabiaat soort antikatholicisme dat ik nog niet eerder tegenkwam. De figurerende priesters zijn niet ornamenteel, maar specifiek voor het cynische filmverhaal.
De Karolingiërs
The Order (2003) werd geregisseerd door Brian Helgeland en handelt over een fictieve katholieke orde, de Karolingiërs. Deze geheime (natuurlijk!) organisatie is vernoemd naar het Europese vorstengeslacht van Karel de Grote. Zijn familie zou bepaalde, religieus-magische krachten hebben bezeten, voornamelijk om zieken te genezen. Een element dat ook in Holy Blood, Holy Grail (1982) van Michael Baigent, Richard Leigh, and Henry Lincoln voorkomt. Holy Blood is weer een van de belangrijkste inspiratiebronnen geweest voor Dan Browns boek The Da Vinci Code, die in 2006 met groot commercieel succes verfilmd werd. Alex Bernier (Heath Ledger) is één van de priesters in dienst van deze orde, wiens taak het is demonen en duivels uit te drijven.
Vergeving
De film draait om de macht van de r.-k. kerk om mensen hun zonden te vergeven. Wie van een priester de Laatste Sacramenten ontvangt, krijgt vergeving van al zijn of haar zonden en gaat regelrecht naar de hemel. Omgekeerd: wie dat niet doet of wie geen Laatste Sacrament krijgt, sterft in zonden en gaat naar de hel. Complicerende factor in dit geheel is dat de r.-k. kerk – althans volgens de film – herhaaldelijk mensen excommuniceert, waardoor de toegang tot de hemel wordt afgesloten. Zelfs de overste van de Orde, Father Dominic, krijgt een excommunicatie over zich uitgestort, waardoor hij niet in gewijde aarde begraven mag worden. Alex trotseert echter de geboden van zijn eigen kerk en begraaft de man toch met een katholieke ritus.
De zonden-eter
Door deze ongehoorzaamheid heeft Alex ook zichzelf buiten de katholieke gemeenschap geplaatst. Zijn toch al getormenteerde en twijfelende geest wordt dan ook nog eens beproefd door de verleidelijke Mara Sinclair, die nota bene door Alex zelf geëxcorceerd is. Hij verlangt hevig naar haar en naar de lichamelijke liefde, maar hij weet zijn celibaat nog te handhaven. Dan duikt er de geheimzinnige figuur van William Eden, een ‘zonden-eter’. Deze eeuwenoude figuur kan mensen vergeving brengen op hun sterfbed, zelfs als de kerk hier niet toe bereid is. Volgens hem is dit de ‘andere weg’ tot de hemel. William heeft echter genoeg van zijn werkzaamheden, en probeert de aanvankelijk weigerachtige Alex zo te manipuleren dat hij zijn taken overneemt. Pas als William, die inmiddels de liefde met Mara bedreven heeft, confronteert met haar door hem gefingeerde zelfmoord, voert Alex een ‘zondenetersritueel’ uit, hetgeen hem bevestigt in zijn afgesneden zijn van de moederkerk en hem tot de volgende Zonden-eter maakt. Het geheel wordt afgemaakt met een corrupte en manipulatieve ‘papabilis’ (een kanshebber op de pauselijke zetel), die op het einde aan zijn eigen (onvergeven) zonde sterft.
Hocus pocus
De film is onverdraaglijk voor iedereen die een beetje thuis is in de katholieke leer en vooral haar pastorale praktijk. Excommunicaties van rechtswege komen zeer zelden voor. Het zijn vaak mensen die – bewust of onbewust – zichzelf buiten de kerkelijke gemeenschap plaatsen. Zeker voor deze laatste categorie is in de pastorale praktijk van de kerk veel ruimte. In deze film wordt de vergeving van zonden, in het bijzonder op het moment van sterven, tot een instrument van macht voor de corrupte geestelijkheid. Weg is de sacramentele genade, waar het vooral eerst God zelf is die werkzaam is. In de handen van regisseur Helgeland wordt het van een bevrijdend middel tot een afdwingbaar, technisch instrument om mensen te manipuleren. God komt er niet meer aan te pas, maar lijkt zich wel te confirmeren aan menselijke regels. Liever dan zijn eigen goddelijke gang te gaan laat hij zijn genade afhangen van onwillige priesters.
Besluit
The Order is een cynische film, qua inhoud, toon en sfeer. De katholieke kerk wordt gestigmatiseerd tot een karikaturale monsterorganisatie die elke binding met de werkelijkheid heeft verloren. Kritisch op de r.-k. kerk, haar traditie en haar bedienaars is okee, maar dit in beledigen om het beledigen.
Bron: Dit artikel is eerder gepubliceerd op KFA-Filmbeschouwing.nl.
|
