|
The Golden Compass (2007)
Recensie, KFA-filmbeschouwing.nl, 08-12-07
Onder hooggespannen verwachtingen en onder een boycot uit conservatief-katholieke hoek ging de film ‘The Golden Compass’ deze week in première. “Van de makers van ‘The Lord of the Rings’” is de slogan waarmee de film werd aangeprezen. De film is een geslaagde combinatie tussen de films over de Hobbit Frodo en de Harry Potter-cylcus. Adembenemende special effects, een sterke kast en een plot dat metafysica en natuurkunde á la Discovery Channel mengt, maken ‘The Golden Compass’ tot een visueel en inhoudelijk aantrekkelijk spektakel.
Zoals het zo vaak gaat bij een boekverfilming leidt de uitwerking van het verhaal in ‘The Golden Compass’ tot haast en grote stappen. Er gebeurt veel en er wordt weinig uitgelegd. Het verhaal speelt zich af in een paralleluniversum waar zeilboten, zeppelins en revolvers gecombineerd worden met magische energiebronnen en sprekende ijsberen. Lyra Belacqua (Dakota Blue Richards) wordt zeer beschermt opgevoed in Jordan College (Oxford). Als zij een gesprek afluistert tussen haar oom Lord Asriel (Daniel Craig) en de andere geleerden van het college hoort ze voor het eerste spreken over een mysterieus soort ‘stof’ dat ontdekt is op de Noordpool. Het zou een dimensiepoort zijn naar parallellen werelden. Asriel gaat in zijn eentje op onderzoek uit. Lyra krijgt van de decaan van het college (Jack Shepherd) een geheimzinnige ‘alethiometer’, het gouden kompas uit de titel. Deze kan de bezitter antwoord geven op alle vragen. Als ‘uitverkorene’ is Lyra de enige die er mee werken kan.
Daemons
Als haar assistent gaat Lyra niet veel later met de mooie en kille Marisa Coulter (Nicole Kidman) ook op weg naar de Noordpool. Tijdens de reis vindt zij echter uit dat Marisa voor het ‘Magisterium’ werkt, een duistere totalitaire organisatie die streeft naar de wereldheerschappij. Dit Magisterium voert bizarre experimenten uit op weeskinderen. Ze willen hen van hun ‘daemon’ scheiden, hun ziel in de vorm van een dier. Deze scheiding gaat echter ten koste van levensvreugde en verandert de ‘geopereerde’ kinderen in halve zombies. In haar strijd om de kinderen te bevrijden, krijgt Lyra hulp van de vechtende ijsbeer Iorek Byrnison (Ian McKellen), een groep ‘Gyptians’ onder leiding van Heer John Faa (Jim Carter), de ‘aereonaut’ Lee Scoresby (Sam Elliott) en een peloton heksen aangevoerd door de bloedmooie Serafina Pekkala (Eva Green).
Het 'Magisterium'
De parallelle wereld van Lyra lijkt als twee druppels water op de onze, maar wijkt er tegelijkertijd duidelijk van af. In hetgeen afwijkt van onze wereld ligt natuurlijk de boodschap van de regisseur besloten, en daar doorheen die van de schrijver van het boek waar de film op gebaseerd is, Philip Pullman. Hoewel Pullmans boeken het kwade Magisterium duidelijk koppelen aan de r.-k. kerk, is daarvan in de film geen sprake. De leden van deze ‘gedachtenpolitie’ zijn eerder een combinatie tussen Nazi’s en esoterische broederschappen zoals die vaker in films worden uitgebeeld, dan een rechtstreekse parodie of aanklacht tegen de christelijke kerk of geloof.
Oerzonde
Toch zitten er ook wel degelijk religieuze elementen in de film. De mens wiens daemon wordt gedood, sterft zelf ook; en omgekeerd. Ziel en lichaam worden dus – hoewel gescheiden verbeeld – als één gezien. Het Magisterium wil deze eenheid met geweld doorbreken en de mensen tot louter (controleerbaar) lichamen reduceren. Zij doen dit voor de ‘bestwil van de mensheid’. De reden voor het bizarre optreden van het Magisterium is een soort van ‘oerzonde’, een nog niet verder opgehelderde opstand tegen de ‘Autoriteit’. Wat of wat dit precies is, blijft ook nog even onduidelijk. De reden van de opstand was in ieder geval de zucht naar vrijheid, hét centrale thema van de film. Lyra belichaamt dat streven naar vrijheid door zich consequent zich niet te laten gebieden door haar meerderen. Tegelijkertijd verzetten de docenten van het college zich tegen de inmenging van het Magisterium onder aanvoering van de ‘academische vrijheid’.
Gevallen engel
De rol van de geleerde Lord Asriel is dubbelzinnig. Net als de gevallen engelen uit de christelijke traditie (‘Asriel’ is een verhaspeling van ‘Asraël’) breekt hij de wereld van de Goden open om de mensheid te bevrijden. Bevrijding of verdoeming? Misschien ligt hierin meer de antireligieuze tendens van de film verborgen dan in de rol van het Magisterium, dat even gemakkelijk met totalitaire regimes van fascisme en communisme kan worden vergeleken. Het is een film over de vrijheid van geweten en van denken, en over de gevaren van het tegendeel. Wie in ‘The Golden Compass’ een directe aanval op de r.-k. kerk ziet, zoals de Amerikaanse Catholic League onlangs deed, projecteert echter zijn eigen, bekrompen kerkbeeld op de film.
Meer informatie: Cinema.nl
Bron: Deze recensie is eerder gepubliceerd op KFA-filmbeschouwing.nl.
***
Op Sinterklaasavond (5 december) 2007 publiceerde KatholiekNederland.nl een uitgebreide reactie van de filmkenner Rolf Deen over de katholieke ophef die ontstaan was over 'the Golden Compass'. Hieronder volgt - volgt de integrale tekst.
Katholiek meningsverschil over The Golden Compass
KatholiekNederland.nl, 05-12-07
Overmorgen gaat The Golden Compass in première. Deze fantasy-film is losjes gebaseerd op het eerste deel van de trilogie His Dark Materials van de Britse auteur Philip Pullman. Hoewel Pullman zichzelf in interviews afficheert als een agnost, zien sommige christenen in zijn romans een poging een kwaadaardige vorm van atheïsme te verspreiden.
In het laatste deel van Pullmans trilogie zou God afgeslacht worden. Volgens sommigen is de film ook nog antikatholiek omdat de slechte macht in de film ‘Het Magisterium’ wordt genoemd, een verwijzing naar het leergezag in de RK-Kerk. Het Magisterium, in de film verpersoonlijkt door de gerenommeerde Britse acteurs Derek Jacobi and Christopher Lee, wil de vrije wil van alle mensen vernietigen, te beginnen met de kinderen die worden ontvoerd en waarop experimenten worden uitgevoerd.
Kinderen verpesten
Over de film The Golden Compass werd ruim voor de wereldpremière door de Amerikaanse rk-burgerrechtenorganisatie The Catholic League een controverse gestart. Philip Pullman zou volgens The League moedwillig de hoofden en harten van kinderen willen verpesten met zijn ‘ziekmakend atheïsme’ en een ‘stiekeme campagne’. In oktober van dit jaar kwam The League met een 23 pagina dik schotschrift uit The Golden Compass: Agenda Unmasked.
Verlanglijstje kerst
Op de website van The Catholic League staat een filmpje waarop voorzitter William Donahue tekeer gaat tegen de schrijver en de filmmakers. Donahue gaat uit van een complottheorie. Op zeer felle toon beschuldigt hij de makers van The Golden Compass van een moedwillige poging om teenagers er toe te verleiden de boeken van Pullman op hun verlanglijstje voor kerstmis te zetten.
Aanklacht tegen machtsmisbruik
Het oordeel van de Catholic News Service (CNS) van de Amerikaanse bisschoppenconferentie is het oneens met het oordeel van Donahue. “Als we de boeken even buiten beschouwing laten en ons concentreren op wat op het witte doek terecht gekomen is, dan kan het script in alle redelijkheid opgevat worden als een aanklacht tegen misbruik van politieke macht in de breedste zin van het woord”, aldus CNS.
Goed gemaakt amusement
Zal het bekijken van de film teenagers aanzetten tot het lezen van de boeken, die door velen zo problematisch gevonden worden? Volgens CNS kunnen ouders deze gelegenheid beter aangrijpen om met hun tienerkinderen de heikele filosofische vragen te bespreken, dan de film of de boeken in de ban te doen. “Op dit ogenblik kun je over deze film – zoveel als hij verschilt met het boek – niet meer zeggen dan dat het intelligent en goed gemaakt amusement is”, aldus CNS.
Signis
Dezelfde redelijkheid is te vinden op de website van Signis, de internationale katholieke mediaorganisatie die door het Vaticaan gesponsord wordt. Over de aanvallen op de film zegt de officiële verklaring van Signis: “Zoals het geval is met alle controverses en campagnes, een aanval openen zonder de film zelf gezien te hebben ondermijnt de geloofwaardigheid van iedere kruistocht of die nu gerechtvaardigd is of niet.”
Paniekzaaierij
Signis keurt de toon die The Catholic League aanslaat af. Zo wordt bijvoorbeeld de hoofdrolspeelster Nicole Kidman een ‘zogenaamde katholiek’ genoemd. Signis voert een pleidooi voor een redelijke discussie op basis van informatie en argumenten in plaats van verdachtmakingen en paniekzaaierij onder ouders. Het katholieke mediacentrum in Culver City (Californië), dat samenwerkt met Signis, heeft inmiddels een bespreking en discussiemateriaal voor ouders, opvoeders en kinderen op de website geplaatst die zo’n redelijke discussie kan ondersteunen.
Bron: KatholiekNederland.nl.
...
|
