|
Judas terecht terzijde geraakt
Podium, Dagblad Trouw, 11-04-06
Het Judasevangelie is geen topper. De gnostische geschriften zijn anti-lichaam en vrouwonvriendelijk en zijn dus terecht vergeten.
De ophef over de vondst van het Judasevangelie is enigszins overdreven. Natuurlijk: een geschrift terugvinden dat teruggaat tot het jaar 120 is bijzonder, maar de inhoud is verre van origineel. Het is geen wonder dat het evangelie van Judas niet in de Bijbel terechtgekomen is, het is vreemder dat Johannes, Lucas, Marcus en Mattheus het wél gehaald hebben. De kerkvaders die het Nieuwe Testament hebben samengesteld wilden voorkomen dat het lichaam gedemoniseerd zou worden.
De ene na de andere expert zwijmelt voor de camera’s als gevraagd wordt naar de nieuwe ’Da Vinci Code’. En het Judasevangelie is geen literaire fictie, maar echt. Na onmogelijke omzwervingen en jaren van bestudering en reconstructie kunnen wetenschappers eindelijk het evangelie van Judas aan de wereld tonen. National Geographic heeft de rechten opgekocht en de kranten (waaronder Trouw) staan al dagen vol van de ’helderste ster’ die Jezus bevrijdt van zijn aardse omhulsel door hem over te leveren aan de Romeinen. Toch is de inhoud van het evangelie zelf verre van spectaculair.
Toegegeven: ik heb nog niet de hele tekst kunnen lezen maar er bestaan tientallen evangeliën die Jezus beschrijven als een lichaamshater en een verlichte Boeddha avant la lettre (het Evangelie van de Egyptenaren, het Evangelie van Maria Magdalena, en zo voorts). In de eerste vier eeuwen circuleerden er waarschijnlijk meer evangeliën, handelingen, brieven en dergelijke met een gnostische lading dan met (wat we nu noemen) een orthodoxe inhoud. Gnostische geschriften kenmerken zich onder andere door een grote vijandigheid tegenover lichamelijkheid en vrouwelijkheid, een sterke scheiding tussen licht en duisternis, en tussen goed en kwaad, en een grote nadruk op intuïtieve, ’ingewijde’ kennis in plaats van rationeel door iedereen te verkrijgen inzicht.
Dat de orthodoxe (dus: niet-gnostische) geschriften uiteindelijk in de kerkelijke canon terechtgekomen zijn, heeft een aantal redenen waaronder veronderstelde authenticiteit (’is het waar wat er staat?’), mate van autoriteit (’in hoeverre wordt de tekst al in de liturgie en dergelijke gebruikt?’), maar ook theologische inhoud.
De kerkvaders die de canon hebben samengesteld (uiteindelijk in de vierde eeuw) hebben hun keuze ook door theologische inzichten (dus keuzes) laten leiden. En vreemd genoeg is een van die theologische inzichten dat het lichaam niet moet worden gedemoniseerd. wij zijn gewend naar de kerkgeschiedenis te kijken als doorspekt met haat en vijandigheid tegenover seksualiteit, vrouwelijkheid en lichamelijkheid (Tertullianus’ „vrouwen zijn de poorten van de duivel”, en meer van dat fraais), een kerk met martelaren en monniken, celibatairen en maagden. Toch kozen de kerkvaders voor die geschriften die weliswaar de superioriteit van de ziel (en de geestelijk wereld) bevestigden, maar tegelijkertijd het lichaam niet vergeten.
Jezus geneest in de orthodoxe evangeliën juist de lichamen van de mensen die bij hem komen of worden gebracht. Achterliggende gedachte is dat zij ook geestelijk genezen worden en zich tot God keren. In de gnostische evangeliën wordt genezing van lichamelijke kwalen meestal afgewezen omdat het lichaam toch iets is wat gehaat moet worden. Volgens sommige experts is het ontbreken van deze genezingsverhalen ook een reden geweest om het af te wijzen. Zelfs het krijgen van kinderen (de definitie van seksualiteit in die tijd) wordt afgezworen. In het Evangelie van de Egyptenaren antwoordt Jezus aan een vrouw die vraagt: „Hoe lang moeten de mensen nog sterven?”, „Zolang vrouwen nog kinderen baren.”
Tegen een meerderheid van gnostische, lichaam- en vrouwvijandige teksten heeft de kerk gekozen voor die geschriften die juist het lichamelijk willen opnemen in het geestelijke, het aardse in het hemelse. Daarmee is het Judasevangelie een interessante exponent van een invloedrijke stroming in het jonge christendom die het – tegen de verwachtingen in – heeft afgelegd tegen een meer lichaam- en vrouwvriendelijke visie.
Bron: Dagblad Trouw
Tevens gepubliceerd via: http://www.Tempora.nu
|
