'Geloven heeft alles met Europa te maken'
Interview met prof. Wissink, RKnieuws.net, 28-04-04
"Turkije mag niet geweigerd worden op grond van haar islamitische identiteit", "de staatssoevereiniteit mag worden ingeperkt als dat in het belang is voor de gemeenschap van Europese burgers" en "geloven heeft alles te maken met Europa". Praktisch theoloog prof.dr. Jozef Wissink (Katholieke Theologische Universiteit te Utrecht) heeft de mond en het hart nog vol van zijn Europese bedevaart naar Santiago de Compostella. Hij ondernam deze reis een week geleden op initiatief van de vereniging van Europese bisschoppen-cofenerenties (COMECE). Correspondent Frank Bosman sprak met hem.
U was uitgenodigd om mee te reizen met de Nederlandse delegatie naar Santiago. Waarom?
Afgelopen jaar heb ik een lezing gehouden tijdens de dies natals van de Katholieke Theologische Universiteit te Utrecht. Ik heb toen gesproken over ´de maat van Europa´: hoe kan je theologische nadenken over (een verenigd) Europa. Mgr. Van Luyn, die de Nederlandse delegatie heeft samengesteld, was erg te spreken over mijn lezing. Ik denk dat ik daarom een uitnodiging heb gekregen.
Hoe was uw reis?
Enorm intensief en soms heel erg afzien. Onze delegatie vloog zaterdagavond vanaf Schiphol naar het Spaanse Madrid, van waar we met bussen vervoerd werden naar het Benedictijnse klooster van Silos. Daar kwamen alle delegaties bij elkaar. Vanaf daar werden we elke dag met bussen een stukje verder naar Santiago gebracht. Er was veel tijd voor gesprek, bezinning en ´wat ruige uitstapjes´. De organisatie had elke dag een flinke wandeling en picknick voor ons gepland, maar regel en harde wind maakte de toch al moeizaam begaanbare paden nog veel erger. Soms had je de luxe om in een hotel te kunnen slapen, met een lekke bed om in te liggen. Maar je moest ook dikwijls uitwijken naar een ´bedevaartspension´, waar een plank je bed was en de douche aan je handen bleef kleven.
Op woensdag hadden we de grote hoogmis in de kerk van Jacobus. Het was een indrukwekkende plechtigheid. Diezelfde avond begon de conferentie die nog twee dagen duurde.
Wat doet zo´n reis met je?
Zo´n reis wordt onderweg langzaam een echte pelgrimage. Het is een soort beeld van Europa: langzaam kom je tot elkaar. Je hebt het idee ´deze weg ga ik echt mee´.
Wat is, volgens u, het belang van deze pelgrimage?
Voor de mensen die het hebben meegemaakt, is het een life-experience van Europa. Zo werkt Europa. De paus heeft in zijn encycliek Ecclesia in Europa geschreven dat Europa geboren is op de pelgrimswegen. Dat snap je als je onderweg bent: je komt zoveel verschillende mensen tegen met zoveel nationaliteiten en talen, en toch ga je met elkaar in gesprek en ga je samen naar datzelfde einddoel toe. Je ziet een beetje de geboorte van Europa.
Wat vindt u zelf van de uitbreiding van de Europese Unie?
Ik vind het een goede zaak, iets dat moest gebeuren. De paus heeft meerdere malen gezegd dat Europa ´twee longen heeft om te ademen´: het Westen en het Oosten, het voormalige Oostblok. De EU is begonnen vanuit een ´dat-nooit-meer´-gedachte na WO II en als blokkade tegen het oostelijk communisme. Maar nu is de EU veel meer geworden: een economische en monetaire unie. Maar dat is niet genoeg. Het moet om meer dan de centen gaan, dus om democratie, mensenrechten, etc.
Wat vindt u van de voorstellen voor een Europese Grondwet?
Die grondwet had er al lang moeten zijn. Die preambule (voorwoord, fb.) is overigens erg slecht geformuleerd, de grondwet vind ik beter. Het grote bezwaar dat ik tegen de huidige tekst heb, is dat deze te individualistisch georiënteerd is. Er wordt uitgegaan van de individuele mens, die groepen met elkaar gaan vormen. Ik denk dat de beweging andersom ook heel belangrijk is. Een mens kan alleen mens zijn in en vanuit een groep of meerdere groepen. Een mens begint niet alleen, maar in een groep mensen: zijn gezin, familie, ect. Zijn hele leven zal de mens in groepen bezig zijn.
Wat moet de rol van religie zijn in Europa?
Ik denk dat religie twee rollen heeft. Ten eerste moet zijn de Europese eenheid versterken en de opbouw ervan inspireren. Ten tweede moet zij ook tegelijkertijd deze eenwording kritisch blijven bekijken en van commentaar blijven voorzien.
Wat vindt u, mede vanuit uw professie, van de eventuele toetreding van Turkije tot de EU?
Ik vind dat Turkije niet afgewezen mag worden vanwege haar islamitische identiteit. De Islam hoort in Europa thuis. De Islam hoort hier historisch-cultureel thuis omdat we zonder haar niet meer de beschikking zouden hebben over de Griekse geschriften, die zo´n belangrijke rol spelen in wat wij verstaan onder Europa en democratie. We moeten ook niet vergeten dat de Islam een broedergeloof is. Christenen, Joden en moslims geloven allemaal in dezelfde God, de God van Abraham.
De Islam staat wel voor een enorme uitdaging. Zij moet zich gaan verhouden met de Verlichtingen en met de democratie, die daar een gevolg van is. Of zij nu staatskerk is of niet, is geen reden voor wel of niet toetreden. Het Verenigd Koninkrijk en de Scandinavische landen kennen ook een officiële staatskerk. Toch gaat dat in die landen niet te kosten van het democratisch gehalte.
Die conferentie waar u eerder over sprak, kunt u daar nog iets meer over vertellen?
Ik heb daar een speech geschreven over (wederom) de maat van Europa. Ik denk dat de maat van Europa de noodzaak tot samenwerking is. En wanneer is er noodzaak om samen te werken? Als mensen en groepen van mensen bedreigd worden. En als dat betekent dat de staatssoevereiniteit minder wordt, dan moet dat maar. Ik vind dat het bonum commune, het ´welzijn van de gemeenschap´ voor moet gaan op de onafhankelijkheid van een staat.
Als het algemeen welzijn vraagt om verdere samenwerking tussen landen, waardoor de onafhankelijkheid van die landen iets minder wordt, dan vind ik dat een betaalbare prijs.
Bron: www.RKNieuws.net
|
